Türk sinemasının üretken yönetmeni ve yapımcısı Ülkü Erakalın, 9 Haziran 1934 tarihinde İstanbul'un tarihi semti Beyoğlu'nda sanat dolu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Direklerarası'nın ünlü kantocularından olan annesi ve saray bandosundan yetişen müzisyen babasının etkisiyle küçük yaşlardan itibaren sanatla iç içe büyüdü. Kendine özgü sinema diliyle Yeşilçam'da derin izler bırakan usta sanatçı, 6 Nisan 2016'da tedavi gördüğü hastanede hayata gözlerini yumdu. Erakalın, hem melodramları hem de Türk sinemasının geçiş dönemlerindeki dinamik yapısıyla sinema tarihinin mihenk taşlarından biridir.
Sanat Dolu Bir Aile ve Müziğe Uzanan İlk Adımlar
Sanatçının çocukluğu, İstanbul'un kültürel çeşitliliğini yansıtan Beyoğlu sokaklarında şekillendi. Annesi Vaso Hanım (Vasiliki), Yunanistan'dan göç ederek Türkiye'ye gelen ve Direklerarası'nda kantoculuk ile tiyatro oyunculuğu yapan usta bir isimdi. Babası Abdurrahman Bey ise Osmanlı'nın askeri bandosu Muzika-yı Hümayun'dan mezun olmuş, Direklerarası'nda çalışan saygın bir müzisyendi. Bu iki köklü sanatçının evladı olarak büyüyen Erakalın, çocuk yaşlarda tiyatro kulislerinin ve müzik provalarının büyüleyici havasını soludu. Sanatçı, ilköğrenimine 1941 yılında Kasımpaşa'da bulunan Dokuzuncu İlkokul'da adım attı.
İlkokul eğitimini tamamladıktan sonra, müzikal yeteneğini profesyonel düzeyde geliştirmek amacıyla 1947 yılında açılan konservatuvar sınavlarına girdi. Üstün yeteneğiyle sınavı kazanarak İstanbul Belediye Konservatuvarı Müzik Bölümü'ne kaydoldu. Burada geçirdiği yıllar boyunca klasik müzik eğitimi aldı ve teorik donanım kazandı. Aldığı nitelikli eğitim kapsamında şu enstrümanlarda uzmanlaştı:
- Piyano dersleriyle teorik altyapısını güçlendirdi ve klasik eserleri icra etme yeteneği kazandı,
- Keman eğitimleriyle yaylı çalgılardaki hünerini artırarak melodik hassasiyetini geliştirdi,
- Flüt dersleriyle nefesli çalgılarda yetkinlik kazanarak müzikal ufkunu genişletti.
Bu köklü müzik okulundan başarıyla mezun olan genç sanatçı, edindiği müzikal disiplini daha sonra sinema yapıtlarında ritim duygusu olarak kullandı. Sinemaya geçiş öncesindeki kariyerinin ilk yıllarında basın sektöründe de boy gösterdi. Dönemin popüler yayınlarından Radyo Âlemi ve Sinema 63 dergilerinde magazin yazarı olarak çalışarak medya dünyasını, sanatçı ilişkilerini ve izleyici beklentilerini yakından tanıma fırsatı buldu. Yazarlık tecrübesi, onun hikaye anlatıcılığı becerisine de doğrudan katkı sağladı.
Kameranın Arkasına Geçiş ve Yeşilçam'da Altın Yıllar
Konservatuvar mezuniyetinin ardından usta yönetmen, profesyonel sanat hayatına 1958 yılında adım attı. Sinema dünyasındaki ilk pratik deneyimlerini, Türk sinemasının "Koca Çınar" lakaplı efsanevi yönetmeni Lütfi Akad'ın asistanlığını üstlenerek kazandı. Akad'ın yanında set disiplinini ve film yapım süreçlerini öğrenen sanatçı, 1961 yılında ilk kez yönetmen koltuğuna oturdu. Türk sinemasına armağan ettiği Unutamadığım Kadın adlı dramatik yapıtıyla yönetmenlik kariyerine parlak bir başlangıç yaptı. Yönetmenlikteki başarısını kısa sürede kanıtlayan sanatçı, Yeşilçam'ın aranan isimlerinden biri haline geldi.
Usta yönetmen, hayatı boyunca çok yönlü bir üretim süreci sergiledi. Kurucusu olduğu Duygu Film adlı yapım şirketiyle sinemada yapımcılık görevini de üstlendi ve bağımsız yapımlara imza attı. Ayrıca annesi Vaso Hanım'ın Yunanistan'dan Türkiye'ye uzanan dramatik yaşam öyküsünden ve gerçek hayattan kesitlerden izler taşıyan ancak tamamlanamayan Ayyaş filmi, onun sinema tarihindeki en kişisel projelerinden biri olarak kaldı. Bu film, annesinin kantoculuk geçmişini ve ailesinin sanat mirasını beyaz perdeye yansıtma çabasıydı. Kariyeri boyunca 200 civarında filme imza atan üretken sanatçı, 1970'li yıllardaki seks filmleri furyasında da çok sayıda yapımın yönetmenliğini üstlenerek dönemin koşullarına ayak uydurdu. Sinema dışında edebiyatla da ilgilenen yönetmen, anılarını derlediği dört kitap kaleme alarak Yeşilçam tarihine yazılı belgeler bıraktı ve kariyeri boyunca bir filmde de oyuncu olarak rol aldı.
Sinemaya Adanmış Bir Ömrün Vedası
Türk sinemasının en çalışkan isimlerinden biri olan usta sanatçı, ömrünün son döneminde sağlık sorunlarıyla mücadele etti. Bir süredir tedavi altında bulunduğu Haydarpaşa Numune Hastanesi'nde 6 Nisan 2016 tarihinde yaşama veda etti. Vefatının ardından 7 Nisan 2016'da Teşvikiye Camii'nde düzenlenen cenaze töreniyle son yolculuğuna uğurlanan ünlü yönetmen, çocukluğunun ve gençliğinin geçtiği Beyoğlu'ndaki Kulaksız Mezarlığı'na defnedildi. Geride bıraktığı yüzlerce film ve yazılı eserle, Türk sinemasının unutulmaz çınarlarından biri olarak anılmaya devam etmektedir.