Avram Noam Chomsky, 7 Aralık 1928 doğumlu Amerikalı dilbilimci, filozof, bilişsel bilimci, tarihçi, sosyal eleştirmen ve politik aktivisttir. Ekim 2026 itibarıyla 97 yaşındadır. Philadelphia'da Aşkenazi Yahudi göçmenlerin çocuğu olarak doğdu. New York'taki alternatif kitapçılar aracılığıyla anarşizme erken yaşta ilgi duydu. 1955'te, Harvard Society of Fellows'taki yüksek lisans çalışması sırasında, doktorasını kazandığı dönüşümsel gramer kuramını geliştirdi. Adıyla anılan Chomsky Hiyerarşisi'ni geliştirmiştir.
Eğitimi
Babası İbranice öğretmeniydi ve Orta Çağ İbranice dilbilgisi üzerine bilimsel bir dergi çıkarıyordu. İlk eğitimini Philadelphia'daki Oak Lane Country Day Okulu'nda ve Central Lisesi'nde aldı. 1940 ile 1945 arasında New York'taki anarşist-sosyalist Yahudi entelektüel cemaatinin çalışmalarıyla ilgilendi ve Arap-Yahudi işbirliği için İsrail'e göç etmeyi planladı. 1945-50 arasında Pensilvanya Üniversitesi'nde dilbilim, matematik ve felsefe okudu; Zellig Harris'in "Yapısal Dilbilimin Yöntemi" kitabının düzeltmeleri üzerinde çalıştı ve Harris'in siyasi görüşlerine sempati duydu. Radikal-empirist filozof Nelson Goodman'ın da öğrencisi oldu. 1951'de Goodman'ın Genç Araştırmacı Bursu önerisini kabul ederek Harvard Üniversitesi'ne gitti. 1953'te Avrupa'ya seyahat etti ve yapısal dilbilimi şekillendirme girişiminin işe yaramayacağına karar verdi; çünkü dil soyut ve doğuştan edinilen bir olguydu. 1955'te Pensilvanya Üniversitesi'nden doktora derecesini aldı, araştırmalarının çoğunu ise 1951-55 arasında Harvard'da yapmıştı. Doktorasının ardından Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde çalıştı. 24 Aralık 1949'da Carol Schatz ile evlendi.
Dilbilime Katkıları
Ününü dilbilim alanında kazandı. En ünlü başarısı, modern mantığa ve matematiksel temellere olan ilgisinden doğan üretici dilbilgisi çalışmalarıdır. Doktora çalışması The Logical Structure of Linguistic Theory'nin kısaltılmış özeti olan ilk kitabı Syntactic Structures (1957) dönüşümsel gramer kuramını okura sundu. Doğal dilleri anlamlarına göre kategorize etti; gramer sınıflarının hiyerarşisi bugün Chomsky Hiyerarşisi olarak adlandırılır ve resmî diller, karmaşıklık kuramı ve derleyici yapıların oluşumunda önemli rol oynamıştır. Doğal dillerin matematiksel olarak formüle edilmesiyle Bilgisayarlı Dilbilim adlı araştırma alanının ortaya çıkmasını sağladı. Steven Pinker gibi araştırmacılar onun yöntemleri üzerine çalıştı.
Siyasi Çalışmaları
Dilbilim çalışmalarının yanı sıra Kuzey Amerika'nın en önemli sol politik entelektüellerinden biri sayılır. Vietnam Savaşı'ndan itibaren ABD'nin dış ve ekonomik politikalarının dünya çapında tanınan sert eleştirmenidir. 1992'de 1980 ile 1992 arasında dünyanın en çok alıntı yapılan yaşayan insanı seçilmiştir. Anarko-sendikalizmi liberter sosyalizmle aynı hizada görür ve Dünya Endüstri İşçileri üyesidir. Edward S. Herman ile kitle iletişim araçlarının haberlerle kapitalist ortamı biçimlendirmesini inceleyen propaganda modeli üzerine çalıştı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Noam Chomsky maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.