Nikolay Vasilyeviç Gogol Kimdir?

Rus edebiyatının önde gelen roman ve oyun yazarlarından Nikolay Vasilyeviç Gogol, 31 Mart 1809 tarihinde Ukrayna’nın Poltava kenti yakınlarında bulunan Soroşinzy köyünde, orta halli toprak sahibi bir ailenin evladı olarak dünyaya geldi. Henüz on yaşındayken babasını yitiren Gogol, ilk eğitim adımlarını Poltava'da attı ve genç yaşta karşılaştığı güçlükleri edebi bir tutkuya dönüştürmeyi bildi.

Taşradan St. Petersburg'a Uzanan Edebi Yolculuk

Gogol’ün yazına olan ilgisi, Neshin'de lise eğitimine devam ettiği yıllarda yeşerdi. O dönemlerde devlet memurluğu yapma düşüncesiyle hareket eden genç yetenek, 1820 yılında Saint Petersburg’a gitmeye karar verdi. Burada bir süre resmi dairelerde çalıştı. Memurluk günlerinin ardından, 1829 yılında yayımladığı Hans Küshelgarten adlı ilk şiiri yazarın adını edebiyat dünyasına duyurdu. Bu başarının ardından Petersburg Üniversitesi’nde doçent olarak ortaçağ tarihi dersleri vermeye başladı. Doçentlik görevini 1834 ile 1835 yılları arasında sürdüren Gogol, memuriyeti tamamen bırakarak sadece yazarlığa odaklandı.

Puşkin Etkisi ve Gerçekçiliğe Geçiş

Gogol'ün 1831 yılında tanıştığı büyük şair Puşkin, yazarın sanat yaşamında adeta bir dönüm noktası oldu. Bu önemli dostluk sayesinde ilk dönem hikayelerindeki eğlenceli havadan uzaklaşarak, daha sert bir toplumsal eleştiriye yöneldi. Türkiye'de Genco Erkal tarafından tiyatroya uyarlanan Bir Delinin Hatıra Defteri başta olmak üzere birçok yapıtında Puşkin izleri açıkça görülür. Yazarın Ukrayna Kazaklarının Polonya hükümranlığına karşı mücadelesini işlediği Taras Bulba adlı eseri ise romantizmden gerçekçiliğe geçişin ilk kanıtıdır. Sinemaya da uyarlanan bu roman, Kazak toplumsal yaşamını tüm çıplaklığıyla gözler önüne serer. Kahramanlık ve törelerin öne çıktığı romanda, oğlu Andrey'in bir Polonyalı kıza aşık olup kendi halkına ihanet etmesi üzerine, disiplinli baba Taras Bulba oğlunu kendi elleriyle öldürür.

Yazarın 1836 yılında sahnelenen Müfettiş komedisi, dönemin yozlaşmış Rus bürokrasisini alaycı bir dille hedef aldı. Bu komedi, büyük ses getirmesine rağmen Petersburg bürokratlarının sert tepkisine yol açtı. Eserde, küçük bir taşra kasabasındaki yetkililerin, başkentten gelen Klestakov adlı bir çapkını müfettiş sanmasıyla başlayan karmaşa anlatılır. Memurlar açıklarını örtmek için rüşvetler sunarken, oyunun sonunda gerçek müfettişin gelmesi kasaba halkı ve yöneticileri üzerine karabasan gibi çöker.

Başyapıtlar, Bunalımlar ve Trajik Son

Bürokrat kesimin yoğun baskıları karşısında ruhsal bunalıma sürüklenen Gogol, 1836 yılında Rusya'yı terk ederek Fransa, İtalya ve İsviçre'ye gitti. Bu sürgün döneminde başyapıtı Ölü Canlar üzerinde çalışmalar yürüttü. Roman, feodal Rusya'nın çürük yapısını ve toprak sahiplerinin yozlaşmışlığını, ölümleri fark edilmeyen mujikler üzerinden yergisel bir bakışla betimler. Başkarakter Çişikov, tarım kredisi alabilmek amacıyla kağıt üzerinde yaşayan ölü köylülerin can sayısını satın alarak büyük bir gelir kapısı aralar. Yazar, bu düzenbazlık hikayesinin karşısına dürüst ve özgürce çalışan Rus halkını koyarak esere uluslararası boyutta bir saygınlık kazandırmıştır. Gelen yoğun eleştirileri hafifletmek için eserin ikinci cildini yazmaya koyulsa da beğenmeyip tüm taslakları yaktı. Yazar, 1848 yılında Kudüs'te kutsal toprakları ziyaret ederek hacı oldu. Aynı yıl içerisinde anavatanına dönüş yaptı. Dönüşünde sığındığı dinsel çevrenin ve muhafazakar din adamlarının baskısıyla Ölü Canlar'ın ikinci cildini yeniden kaleme aldı. Fakat ruhsal gelgitleri sebebiyle bu yeni metni de ateşe vermekten kendini alamadı.

Puşkin'in vefatı sonrası topluma rehberlik etme ve dünyayı dönüştürme misyonunu üstlenen Gogol, bu öncülük hissi yüzünden eski yaratıcılığını güngeçtikçe kaybetti. Geçimini sağlamak adına bir dönem özel öğretmenlik yaptı. Ayrıca çeşitli ruh hastalıklarıyla da mücadele ediyordu. Son yıllarında kaleme aldığı bazı yazılar, en yakın dostlarının bile ondan uzaklaşmasına neden oldu. Yaşadığı büyük yalnızlık ve bunalım neticesinde yemeği kesen Nikolay Vasilyeviç Gogol, 10 gün içinde güçten düşerek 4 Mart 1852'de Moskova'da 43 yaşında hayata gözlerini yumdu.

Gogol’ün Başlıca Eserleri

Gogol’ün edebi mirası arasında en çok öne çıkan yapıtlar şunlardır:

• Ölü Canlar
• Müfettiş
• Bir Delinin Hatıra Defteri
• Palto
• Burun
• Taras Bulba
• Masallar
• Portre
• Eski Zaman Beyleri
• Fayton
• Kumarcılar
• Dava
• Evlenme
• Petersburg Hikayeleri
• Dikanki Yakınlarındaki Bir Çiftlikte Akşam Toplantıları

Gogol’ün Tiyatro Oyunları

Yazarın sahne için kaleme aldığı başlıca oyunlar ise şu şekildedir:

• Bir Evlenme (Jenitba)
• Bir Komedyenin İlk Temsilinden Sonra Tiyatrodan Çıkışı (Vihod iz teatra)
• Kumarcılar (Igroki)