İtalyan Rönesansının en etkili kalemlerinden biri olan Niccolo Machiavelli, 3 Mayıs 1469 tarihinde Floransa'da dünyaya gözlerini açtı. Orta halli bir hukukçunun yoksul düşen ailesinde doğan düşünür, teokrasiyle sarsılan kentte demokratik rejimin kurulmasıyla 29 yaşında devlet hizmetine girdi. Rönesans'a yön veren Machiavelli, Floransa Cumhuriyeti adına üstlendiği stratejik elçilik görevleri, devlet yönetimi üzerine geliştirdiği teoriler ve derin gözlemleriyle modern politika biliminin kurucusu kabul edilmiştir. 58 yıllık ömrüne sığdırdığı devlet tecrübelerini sürgün döneminde yazdığı eserlerle ölümsüzleştiren yazar, İtalya'nın siyasi birliğini kurma gayesiyle yaşadı.
Ailesi 13. yüzyıldan beri şehirde seçkin görevler üstlenmiş zengin bir hanedandı. Fakat zamanla soyluluktan burjuvaya, oradan da yoksulluğa gerilediler. Babası Bernardo, borçları yüzünden resmi görevlerden menedilen ve mesleğini el altından yürüten bir avukattı. Bu yoksulluk nedeniyle genç Niccolo, potansiyeline yaraşır mükemmel bir eğitim alamasa da klasik Latin ve Yunan edebiyatına hakim olmayı başardı.
Floransa Cumhuriyeti ve Siyasete İlk Adımlar
Fransa Kralı VIII. Charles, 1494'te Floransa topraklarını işgal ettiği zaman Medici yönetimi son buldu. Kentte önce Rahip Savonarola önderliğinde dört yıl süren teokratik bir düzen kuruldu. Burjuvaların rahibi devirmesiyle yeniden inşa edilen demokratik yapıda "Onlar Kurulu" adı verilen yönetim organı öne çıktı. Machiavelli, 15 Haziran 1498 tarihinde bu kurulun sekreterlik görevine getirildi. Tam 14 yıl sürecek bu idari mesaide diplomatik becerilerini sergileme fırsatı buldu. 1500 ve 1504 yıllarında Fransa'ya diplomatik heyetlerle giden diplomat, 1506'da Papa ile görüşerek elçilik görevini sürdürdü.
Ancak Floransa'nın barış dönemi uzun sürmedi. 1512'deki Ravenna Savaşı'nın ardından İspanyollar kenti ele geçirdi. Medici ailesinin iktidara dönmesiyle Machiavelli'nin devlet görevleri ansızün kesildi. Yeni yönetim, eski sekreteri ağır bir para cezasına çarptırarak bir yıl boyunca şehri terk etmesini yasakladı. Ertesi yıl Medicilere karşı düzenlenen bir komploya adı karşınınca üç ay hapiste kaldı ve ağır işkenceler gördü. Zindandan kurtulunca kendini işsiz ve güvencesiz bulan ünlü düşünür, Floransa'nın hemen dışında yer alan Santa Andrea köyündeki mütevazı çiftliğine sığınarak yaşam mücadelesini burada devam ettirmek zorunda kaldı. Beş çocuğunu yoksulluk içinde büyüttüğü bu sessiz kırsal sığınak, onun en büyük başyapıtlarını ürettiği merkez haline geldi.
Sürgün Yılları ve "Prens"in Doğuşu
Machiavelli, çiftliğinde geçirdiği verimli yıllarda insan doğası ve iktidar ilişkileri üzerine derinlemesine kafa yordu. Floransa yakınlarındaki bu sığınakta kaleme aldığı ve tamamlanması altı yılı bulan başyapıtı "Il Principe" (Prens), devlet çıkarlarını ahlaki değerlerin üzerinde tutan gerçekçi siyaset kuramının öncü metni olarak tarihe geçmiştir. Eser, ancak vefatının ardından 1932'de basılabildi. Bu eserinde devlet çıkarlarının siyasetteki belirleyici rolünü savunarak güçlü bir hükümdarın korku salarak iktidarını koruması gerektiğini, fakat kendisinden nefret ettirmemesini öğütledi. Ona göre başarılı bir lider, Antik Roma'daki büyük yöneticileri örnek almalı, halka yönetimin gerekliliğini göstermeli, savaş sanatına mutlak surette hakim olmalı ve gücü korumak adına dini dahi alet edebilmelidir.
Yazar, tiyatro alanına da ilgi göstererek 1518'de "La Mandragola" isimli satirik komediyi yazdı ve bu oyun iki yıl içinde sahnelendi. 23 Eylül 1513'te Floransa yönetimini devralan Kardinal Giulio de Medici ile ilişkilerini düzeltmesi, ona yeni kapılar araladı. Kardinalin himayesinde 1521 yılında "Savaş Sanatı" adlı kitabını neşretme olanağı buldu. Siyasi öngürüsüyle takdir toplayan Machiavelli'ye anayasa taslağı hazırlama ve Floransa tarihini yazma görevi verildi. Kasım 1520'de cumhuriyetin resmi tarihçisi seçilen yazar, sekiz kitaptan oluşan "Istorie Fiorentine" adlı eserini Haziran 1525'te Papa VII. Clemens'e sundu.
Siyasi Mücadeleler ve Son Yıllar
Machiavelli, Nisan 1526'da askeri savunmayı denetlemek üzere kurulan beş kişilik savunma kuruluna sekreter seçildi. Ardından papanın Kutsal Roma İmparatoru V. Karl'a karşı kurduğu ittifakta Papa naibi Francesco Guicciardini'nin yanında yer aldı. Ne var ki Papa'nın tutarsız dış siyaseti felaketi beraberinde getirdi. Mayıs 1527'de İmparator Şarlken Floransa'yı işgal edince Medici iktidarı çöktü. Kentte kurulan yeni demokratik hükümet, Medicilerle yakınlığı olan hiç kimseye güvenmedi. Machiavelli de devlet kurumlarından büsbütün uzaklaştırıldı. Bu dışlanmışlık ve güvensizlik karşısında büyük bir hayal kırıklığı yaşayan yazar, aniden hastalanarak 21 Haziran 1527'de 58 yaşında yaşama veda etti. Cenazesi Santa Croce Bazilikası'na defnedildi.
İktidar, İnsan Doğası ve Ordu Üzerine Görüşleri
Machiavelli'nin siyaset kuramı, şans (fortuna) ve bireysel yeteneğin (virtu) dengesine dayanır. Düşünür, sadece şansla yükselen bir yöneticinin eğer kendi gücü ve kişisel meziyeti yoksa iktidarda kalamayacağını belirtir. İnsanın doğası gereği bencil, doyumsuz ve kötülüğe eğilimli olduğunu savunur; bu yüzden başarılı bir siyasetçi kimseye güvenmemelidir. Devletin bekasını korumak adına ordunun hayati önemine değinen düşünür, sağlam yasalardan önce güçlü bir ordunun varlığının şart olduğunu dile getirir. Ayrıca toplumun sorgulamadan itaat etmesini sağlayan dinin, iktidar tarafından bir araç olarak kullanılabileceğini ifade eder.
Makyavelizm zamanla olumsuz bir anlama bürünse de, Jean-Jacques Rousseau, Johann Gottlieb Fichte ve Georg Wilhelm Friedrich Hegel gibi büyük felsefeciler onun İtalya'nın birliği idealini taşıyan fikirlerini savundular. Hegel, yazarın asıl gayesinin İtalyan devletini kurmak olduğunu belirterek, onun sert yöntemini kangren olmuş uzuvların lavanta suyuyla iyileştirilemeyeceği teziyle savunur. Siyasetin laikleşmesi gerektiğini düşünen düşünür, dinsel bağlılığın halkı bir arada tutan ve devlete itaati artıran pratik gücü nu de göz ardı etmemiştir.
Machiavelli'ye göre ideal bir liderde bulunması gereken temel vasıflar şunlardır:
- Antik Roma'nın askeri ve siyasi liderlerini kendine örnek almak,
- Toplumun huzuru ve düzeni için devlet otoritesinin vazgeçilmez olduğunu halka gösterebilmek,
- Orduyu güçlendirerek savaş sanatına hakim olmak,
- Devletin bekası adına gerektiğinde sert ve ahlak dışı kararlar almaktan çekinmemek.