Mustafa Kemal Atatürk’ün ömrünün son anına dek yanından ayırmadığı özel hekimi ve Türkiye’de modern kardiyoloji disiplininin temellerini atan iç hastalıkları uzmanı Neşet Ömer İrdelp, 1882 yılında hayata gözlerini açtı. İlk ve orta dereceli öğrenimini dönemin önemli eğitim kurumlarından Numune-i Terakki Mektebi çatısı altında İstanbul’da tamamlayan İrdelp, yükseköğrenimini de yine bu şehirde sürdürdü. Tıp eğitimine yönelen genç hekim adayı, 1902 senesinde Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye’yi başarıyla tamamlayarak diplomasını aldı. Tıp dünyasına atılarak zorunlu hizmetini Ankara'da gerçekleştirdi. Ankara’daki görev süresini tamamlamasının ardından iç hastalıkları alanında uzmanlaşmayı hedefleyen hekim, 1908 yılında mesleki eğitimini derinleştirmek amacıyla Fransa’nın başkenti Paris’e gitti.
Çöl Sıcağında Askeri Hekimlik ve Salgınlarla Mücadele
Fransa’da aldığı iki yıllık ihtisas eğitiminin ardından 1910 senesinde vatanına dönen Neşet Ömer İrdelp, vakit kaybetmeden Darülfünun Tıp Fakültesi bünyesinde göreve başladı. Edindiği güncel bilgileri meslektaşlarıyla paylaşmaya gayret etti. Türk tıp dünyasında kalp hastalıkları alanındaki modern gelişmeleri yaygınlaştırmak amacıyla hekimlere yönelik kapsamlı ve seri konferanslar düzenledi. Tıp camiasında büyük ilgi uyandıran bu sunumlarını, 1911 yılında Emraz-ı Kalbiye Konferansları adını verdiği bir eserde toplayarak yayımladı. Bu kıymetli yayın, Türkiye'de modern kardiyoloji alanındaki ilk yazılı kaynaklardan biri olarak tıp tarihindeki yerini aldı.
İkinci meşrutiyet sonrasındaki fırtınalı yıllarda başlayan Birinci Dünya Savaşı, Neşet Ömer Bey’i cephe gerisindeki zorlu mücadelelerin ortasına taşıdı. Savaş sürecinde Filistin'deki yardım heyetine başkanlık yaptı. Çatışmaların şiddetlendiği savaşın son iki yılında ise Dördüncü Ordu bünyesinde yedek tabip binbaşı rütbesiyle ordu sağlık başkanı olarak görev yaptı. Bu kritik askeri vazifesi boyunca Suriye, Filistin, Hicaz ve Sina çöllerindeki zorlu doğa koşullarıyla mücadele etti. Bu kurak coğrafyalarda askerler arasında ve yerel halkta baş gösteren çöl hastalıklarını titizlikle inceledi. Salgınları engellemek için tıp bilgisini seferber etti. Savaşın sona ermesiyle İstanbul’a dönen İrdelp, 1921 senesinde Darülfünun iç hastalıkları kliniğinde müderrislik unvanıyla akademik çalışmalarına devam etti.
Atatürk’ün Tabipliği ve Akademik Yükseliş
Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında ulusal bağımsızlık mücadelesine destek veren hekim, milli lider Mustafa Kemal Atatürk’ün hekimliğini üstlendi. Ülkenin kaderinin çizildiği bu tarihi günlerde başlayan doktorluk görevi, Atatürk’ün hayata gözlerini yumduğu güne kadar aralıksız sürdü. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte sağlık kurumlarının modernizasyonunda ve yeni tıp politikalarının belirlenmesinde görev alan İrdelp, 1925 senesinde Cerrahpaşa Hastanesi bünyesindeki İkinci Dahiliye Seririyatı’nda görevlendirildi. Bu kliniğe kısa zamanda kazandırdığı tıbbi donanım ve çalışma disiplini sayesinde, burayı ülkenin önde gelen kardiyoloji merkezlerinden biri haline getirmeyi başardı. Gösterdiği üstün başarılar neticesinde aynı yıl Tıp Fakültesi reisi (dekan) seçilen İrdelp, idari yetenekleriyle de öne çıktı. 1927 yılında ise Darülfünun rektörlığüne seçilmeyi başardı. Bu süreçte tıp dışı bilim dallarına da öncülık ederek Antropoloji Enstitüsü’nün ve bu alanda yayın yapan Antropoloji Dergisi’nin kurucuları arasında yer aldı.
Neşet Ömer İrdelp’in tıp dünyasına ve akademik hayata kazandırdığı başlıca değerler şu şekilde sıralanabilir:
- Türkiye’ye modern kardiyoloji bilimini getirmesi ve ilk kalp hastalıkları konferanslarını kitaplaştırması,
- İstanbul Üniversitesi bünyesinde Antropoloji Enstitüsü’nü kurması ve ilk antropoloji dergisini yayımlatması,
- Cerrahpaşa Hastanesi İkinci Dahiliye Seririyatı'nı tam donanımlı bir kardiyoloji merkezine dönüştürmesi.
Üniversite Reformu, Siyasi Hayat ve Son Yılları
1933 yılında gerçekleştirilen Üniversite Reformu kapsamında akademik yetkinliği tescillenerek ordinaryüs profesör unvanına yükseltildi. Yeniden teşkilatlandırılan İstanbul Üniversitesi’nin rektörlük makamına getirildi. Lakin bu vazifeyi icra ederken üniversite yönetimine sık sık müdahale edilmesi üzerine, ilkeli duruşunu koruyarak rektörlük görevinden istifa etti. Rektörlükten ayrıldıktan sonra Cerrahpaşa Hastanesi Birinci Dahiliye Kliniği’ndeki asli görevlerine geri dönen İrdelp, burada yürüttüğü akademik çalışmalarını ve hasta muayenelerini yaşamının son gününe dek kesintisiz sürdürdü. 1934 yılında yapılan genel seçimlerde İstanbul milletvekili sıfatıyla meclise girerek siyaset sahnesinde de yer aldı. Ancak tek dönemlik bu siyasi deneyimin sonrasında, ikinci dönemde aday olmayarak çok sevdiği üniversite kürsüsüne ve hekimliğe kesin dönüş yaptı. Türk tıp dünyasına çok sayıda hekim kazandıran ve kardiyolojinin yerleşmesini sağlayan bu öncü hekim, 3 Haziran 1948 tarihinde vefat etti.