Baha Tevfik Kimdir?

Kimdir?

Bahâ Tevfik, 1884'te Osmanlı İmparatorluğu'nun Aydın vilayetine bağlı İzmir'de doğdu ve 15 Mayıs 1914'te 30 yaşında öldü. Osmanlı fikir adamı, yazar ve bireyci anarşisttir. Çok kısa süren yaşamına rağmen çeviriler, gazete ve dergi çalışmaları ve kitaplarıyla dönemin felsefe tartışmalarında yer aldı.

Eğitimi ve çalışma hayatı

İlk ve orta öğrenimini İzmir'de tamamladı ve 1907'de liseden mezun oldu. Mekteb-i Mülkiye'de yükseköğrenim gördü. Osmanlı Felsefe Okulu'nda, yani Rehber-i İttihâd-ı Osmânî Mektebi'nde felsefe öğretmenliğine başladı ve ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Yazar Ömer Seyfettin'in Fransızca öğretmeniydi.

Yazarlık kariyerine 1907'de İzmir'de bir gazetenin yayın kuruluna katılarak başladı. 31 Mart Olayı'nın ardından İstanbul'a taşındı ve gazete editörü oldu. 1910'da "toplumsal ve bilimsel bir devrimin temellerini hazırlamak" amacıyla Teceddüdün İlmi Yayınevi ve Felsefî Kütüphanesi'ni kurdu.

Çevirileri ve yayıncılığı

Friedrich Nietzsche, Ludwig Büchner ve Ernst Haeckel gibi yazarların eserlerini Türkçeye çevirdi. Yirmi gazete ve derginin yazı işleri müdürlüğünde çalıştı, on yedi kitap yazdı veya çevirdi. 1913'te ilk Türkçe felsefe dergisi olan Felsefe Dergisi'ni çıkarmaya başladı.

Fikirleri

Büchner, Haeckel ve Nietzsche, Bahâ Tevfik'in düşüncelerinin gelişiminde belirleyici oldu. Kendisi bireyci anarşist bir düşünürdü ve materyalizmi ve bireyciliği savundu. Din ahlakının bozulduğunu, Türk zihniyetinin boş olduğunu, hümanist ahlakı desteklediğini söyledi; toplumun fikir ve değerlerine saldırmadan özgürleşilemeyeceğine inandı. Ateist olduğu ve ilerlemenin tek yolunun Osmanlı değerlerinden uzaklaşmak olduğunu düşündüğü belirtilir. Dönemin filozoflarıyla alay ederek Kant ya da Nietzsche'yi okumadıkları için felsefenin ne olduğunu bilmediklerini söyledi. Fikirleri nedeniyle sık sık "batılı" olarak anıldı. Osmanlı İmparatorluğu'nda her şeyin kökten değişmesi gerektiğine inanan çevrelerin içinde yer aldı; Ziya Gökalp'in milliyetçiliğine karşı çıkan görüşleriyle ve dönemin aydınlarıyla girdiği tartışmalarla tanındı. Seçkin bir anarşist olarak anıldığı için fikirleri yalnızca felsefi değil, aynı zamanda toplumsal bir eleştiri olarak da okunur.

Felsefe-i Ferd kitabına göre sosyalist bir anarşist değildi ve paranın gerekliliğini savundu. 15 Mayıs 1914'te apandisit patlaması nedeniyle öldü; Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Ölümünde yalnızca 30 yaşındaydı ve geride yirmi gazete ve dergideki çalışmalarını, çevirilerini ve kitaplarını bıraktı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Baha Tevfik maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.