Ali Şeriati Kimdir?

Hayatı ve eğitimi

Ali Şeriati, 23 Kasım 1933'te Sebzevar yakınlarındaki Mezînân köyünde doğdu. Babası, eğitimli bir aileye mensup din öğretmeni Muhammed Tâkî Şerîatî'dir. İlk öğrenimine Mezînân'da başladı. Meşhed'de Firdevsî Lisesi'ni bitirdikten sonra öğretmen okuluna gitti. 1958'de Meşhed Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden mezun oldu. Lisansının ardından Paris Üniversitesi'nde doktora yaptı; 1964'te Sayfuddin'in Belh'in Faziletleri Tarihi adlı el yazmasının notlandırılmış Farsça çevirisiyle edebiyat dalında doktor unvanı aldı.

İran'a döndüğünde şah yönetimi tarafından tutuklandı; yönetim, onu Fransa'dayken devleti yıkıcı siyasi faaliyetlerde bulunmakla suçlamıştı. 1965'te serbest bırakıldı ve Meşhed Üniversitesi'nde ders vermeye başladı. Babası Muhammed Tâkî, 1944'te Meşhed'deki saygın dinî aydınlarla birlikte İslamî Hakikatı Tebliğ Merkezi adlı dernek kurmuş ve komünist düşüncelere karşı mücadele etmişti; Şeriati 1947'den derneğin kapatıldığı 1959'a kadar tüm programlarına katıldı.

Dersleri ve tutuklanması

Dersleri kısa sürede toplumun farklı kesimlerinden öğrenciler tarafından beğenildi ve popülerleşti. Rejim, üniversite yönetimine derslerin kaldırılması için baskı yaptı. Bunun üzerine Tahran'a taşındı ve Hüseyniye-i İrşad Enstitüsü'nde ders vermeye başladı. Orta ve yüksek sınıflardan öğrencilerin de ilgi göstermesi dikkat çekiciydi. Şah rejimi, Şeriati ile bazı öğrencilerinin tutuklanmasını emretti. Kasım 1972'de Hüseyniye-i İrşad kapatıldı, Eylül 1973'te Şeriati tutuklandı ve Mart 1975'te tahliye edildi. Tahliyesi, hiçbir eğitim faaliyetinde bulunmaması, yayın yapmaması ve toplantı düzenlememesi gibi şartlara bağlıydı; SAVAK da yakın çevresini gözetim altında tuttu. Bu koşullarda İran'da kalamayacağını düşünerek ülkeyi terk edip İngiltere'ye gitti.

Düşünceleri

Şeriati, din sosyolojisi ve çağdaş İslam düşüncesi üzerine eserler verdi. Düşünceleri genel olarak İslam'a ya da öze dönüş başlığı altında toplanır. Batı metodolojisini eleştirmekle birlikte sosyoloji gibi bilimleri yapıcı biçimde kullandı; bu nedenle modern, ancak gelenekçilikten uzak bir düşünür olarak anıldı. Marksist düşünceden yaptığı alıntılar ve Marksizm eleştirisi nedeniyle bazen eleştirildi. Siyasi felsefesinde Batılı liberal demokrasiyi eleştirdi; demokrasi, liberalizm ve milletlerin yağmalanması arasında doğrudan ilişki olduğunu savundu.

Frantz Fanon'un Yeryüzünün Lanetlileri, Jacques Derrida'nın Şiir Nedir ve Louis Massignon'un Selmân-ı Pak adlı eserlerini Farsçaya çevirdi. Eserlerinin neredeyse tamamı Türkçeye çevrilmiştir.

Ölümü ve etkisi

Şeriati, 19 Haziran 1977'de İngiltere'nin Southampton kentinde öldü. Bazı kesimler SAVAK'ın onu öldürdüğünü öne sürse de otopsi şüpheli bir iz bulmadı ve kalp yetmezliğinden öldüğünü doğruladı. Düşünceleri bugün de İran toplumunda etkindir; adı bir hastaneye verilmiştir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ali Şeriati maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.