Cumhuriyet tarihinin en renkli çehrelerinden biri olan ünlü iş insanı Ali İpar, 1921 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Varlıklı bir şeker hanedanının ferdiydi. Yaşamı Hollywood ışıltıları, Yassıada zindanları ve Rio geceleriyle şekillendi. Türkiye'nin 'Muhteşem Gatsby'si' olarak anılan bu efsanevi isim, 12 Haziran 2015'te hayata gözlerini yumdu. Arkasında ise macera dolu, sinemadan armatörlüğe uzanan devasa bir miras bıraktı.
Hanedanlık Yılları ve Amerika Rüyası
İstanbul'un köklü elitlerinden Hayri Bey ile Osmanlı saray bürokrasisinden İmrahor Mehmet Faik Paşa'nın kızı Emine Tevhide Hanım'ın evladı olan Ali, kalabalık bir ailede büyüdü. Kardeşleriyle birlikte lüks içinde bir çocukluk geçirdi. Babası Mehmet Hayri İpar, 1925 yılında Kazım Taşkent ve Şakir Kesebir ile birlikte İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları T.A.Ş. şirketini kurarak 'Şeker Kralı' unvanını kazanmıştı. Genç Ali, eğitim hayatına prestijli Galatasaray Lisesi'nde başladı. Buradaki günlerinin ardından yükseköğrenim amacıyla San Francisco Üniversitesi'nin yolunu tuttu. İkinci Dünya Savaşı'nın patlak verdiği 1942 senesinde, babası savaşın getireceği el koyma korkusuyla ülkeyi terk ederek Beverly Hills'te lüks bir malikaneye yerleşti. Kđsa süre sonra tüm aile de yanına taşındı. İpar kardeşlerin sinema tutkusu da bu muhteşem malikanede filizlendi. Hollywood çevresiyle kurduğu yakın dostluklar, Ali İpar'a sinema dünyasının kapılarını araladı.
Ali İpar'ın geniş ailesinde yer alan ve hayatı boyunca sıkı bağlar kurduğu kardeşleri şunlardır:
- Şaziye (1908)
- Muazzez (1918)
- Muzaffer (1921 - ikiz kardeşi)
- Selma (1923)
- Mehmet (1926)
Hollywood Semalarından Türk Sinemasına
İkinci Dünya Savaşı sonrasında babası Türkiye'ye dönse de Ali İpar Amerika'da kalmayı tercih etti. 1948'de yakın dostu yönetmen William Rowland'ın çekeceği 'Woman in The Night' filminin senaryosunu kaleme aldı. Bu filmin setinde, dönemin yıldız aktrisi Virginia Bruce ile yolları kesişti. Çift, 1946 yılında nikah masasına oturdu. Evlilikleri oldukça fırtınalı geçti. 1949 baharında İstanbul'a gelen çiftin mutluluğu, Ali İpar'ın 1950'de askere çağrılmasıyla sarsıldı. Bruce, eşini İstanbul'da beklemek istemediği için 1951 yılında anlaşarak boşandılar. Askerlik dönüşü, 1952 sonunda çift yeniden dünya evine girdi. Bu ikinci birliktelik 1964 yılına dek sürdü.
Evliliğinin ardından sinema tutkusunu memleketine taşımak isteyen Ali İpar, başrollerini eşi Virginia Bruce ve Kenan Artun'un paylaştığı 'Salgın' filminin çekimlerine 1952 sonlarında başladı. Türk sinemasının ilk renkli filmi olmaya aday bu yapımın laboratuvar işlemleri için Amerika'ya gönderilmesi, vizyon şansını hayli geciktirdi. Aynı günlerde Muhsin Ertuğrul'un Almanya'da laboratuvar işlemleri tamamlanan 'Halıcı Kız' filmi vizyona girdi ve 'Salgın' ilk çekilen renkli yapım olmasına rağmen ilk gösterilen film unvanını kaçırdı. Yaşanan bu aksilikler yüzünden sinema serüvenine hızlıca veda eden girişimci, 1952 yılında çektiği 'Bir Şehrin Hikayesi' ile ülkemizin ilk renkli belgesel filmine imza atmıştı.
Armatörlük, Siyaset ve Yassıada Fırtınası
1950'li yıllarda babasının yaşlanmasıyla işlerin yönetimini üstlenen Ali İpar, son derece girişken bir kişiliğe sahipti. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes ile kurduğu sıkı dostluk, ona armatörlük kapılarını sonuna kadar açtı. Devlet kasasından tahsis edilen dövizle ABD'den beş adet yük gemisi satın almak üzere İpar Transport şirketini kurdu. İstanbul'a yanaşan gemilerden en büyüğüne büyük bir aşkla bağlı olduğu eşinin adını verdi: 'Virginia İpar'. Ne var ki bu görkemli yükseliş, 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle bir anda durdu.
İhtilalin ardından Menderes ve kurmayıları tutuklanırken, İpar da döviz kaçakçılığı suçlamasıyla Yassıada'ya gönderildi. Yüksek Adalet Divanı'nda görülen ve tarihe 'Ali İpar Davası' olarak geçen yargılamalarda kendisini ünlü hukukçu Hüsamettin Cindoruk savundu. Eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile gizli ortak olmakla suçlanan ve Yassıada Mahkemeleri'nin en çok konuşulan isimleri arasına giren ünlü armatör, tam yedi ay boyunca hücrede tutuldu. 11 ay ve 1 gün süren son derece sancılı davanın ardından döviz yasasını ihlalden suçlu bulunarak ağır hapis, para ve ömür boyu ticaretten men cezalarına çarptırıldı. Ancak 1962 yılında gizemli bir telgraf emriyle serbest kalarak yurt dışına çıkışı sağlandı. Geride bıraktığı o görkemli yük gemileri ise senelerce Haliç'te çürümeye terk edilerek hurdaya çıkartıldı.
Rio Sosyetesi ve Brezilya'da Son Durak
Yıllar süren sürgün hayatından sonra ülkesine geri dönen Ali İpar, siyasi şansını denemek için ara seçimlere girdi. Sandıktan zaferle çıkamayınca Türkiye'yi tamamen terk etmeye karar verdi ve Brezilya'ya yerleşti. Burada inşaat sektöründe büyük başarılar elde ederek Rio de Janeiro sosyetesine hızla kabul edildi. Şoförler ve hizmetçilerle dolu lüks yaşamını Güney Amerika'da da sürdüren İpar, Brezilya devletinden üstün hizmet nişanı aldı. Hayatının son demlerini eşi Maria Amelia Galvao İpar ve sevgili kızı Fatma ile huzur içinde geçirdi. 12 Haziran 2015 günü 94 yaşında vefat eden Türkiye'nin 'Muhteşem Gatsby'si', Rio de Janeiro topraklarında sonsuz uykusuna uğurlandı.