Georges Melies Kimdir?

Georges Méliès, 8 Aralık 1861'de Paris'te bir ayakkabıcı ailenin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi. Tam adı Marie Georges Jean Méliès olan bu Fransız illüzyonist ve film yönetmeni, sinema sanatı henüz ilk adımlarını atarken hikaye anlatımını ve özel efektleri keşfederek bu sanatın seyrini köklü biçimde değiştirdi. On yaşındayken tiyatroda izlediği ünlü Fransız illüzyonist Robert Houdin, küçük Georges'ün yaşamını bir çırpıda dönüştürdü. O andan itibaren sahne ışıkları ve sihrin büyüsü onun için her şeyin önüne geçti.

Sihirbazlıktan Sinemaya Uzanan Yol

Paris'teki École des Beaux Arts'da (Güzel Sanatlar Akademisi) eğitim alan Méliès, 1884'te İngilizce öğrenmek amacıyla gittiği Londra'da illüzyonist kariyerine adım attı. Paris'e döndükten sonra hem sahne gösterileri verdi hem de adının harflerinden türettiği Geo Smile takma adıyla La Griffe adlı yayın organına karikatürler çizdi. Babasının işten çekilmesinin ardından bir süre aile şirketini ağabeyiyle birlikte yönetti; ardından işletmedeki payını ağabeyine devrederek 1888'de satışa çıkan Robert-Houdin Tiyatrosu'nu satın aldı.

Tamamen mekanik bir hale getirdiği bu salonda sihir gösterilerinin yanı sıra sinemanın ilkel biçimi olan büyülü fener sunumlarına da yer verdi. 28 Aralık 1895'te Lumière Kardeşler'in Paris'teki kafe gösterimini izleyen Méliès, sinematografı satın almak istedi; ancak bu talep geri çevrildi. Yılmayan Méliès, İngiliz mucit Robert William Paul'un Theatrograph'ını edindi ve 4 Nisan 1896'da kendi salonunda ilk film gösterimini düzenledi.

Özel Efektlerin Doğuşu ve Kült Filmler

Aynı yıl Star Film Company'yi kurarak film üretimine geçen Méliès, Lumière Kardeşler'den belirleyici bir noktada ayrılıyordu: filmler onun elinde gerçekliği kaydetmekten çok hikaye kurmak için bir araçtı. Londra'daki tiyatroculuk yıllarından öğrendiği hilelerden yola çıkarak stop trick tekniğini geliştirdi. Çekimi durdurarak oyuncuları değiştiriyor ya da ortadan kaldırıyordu; bu küçük keşif sinema tarihinin ilk özel efektlerini doğurdu. Mekânı ve zamanı sinemada ilk kez bilinçli olarak yöneten isim oydu.

1897'de Paris dışında kendi stüdyosunu kuran Méliès, 1896-1912 yılları arasında toplam 552 film üretti. Dönemin en çok konuşulan yapıtları şunlardır:

• L'Affaire Dreyfus (1899) — Casuslukla suçlanan Alfred Dreyfus'un hikayesini beyazperdeye taşıyan bu film, sinemada yaşanan ilk siyasi tartışmayı alevlendirdi. Dreyfus'un Yahudi olması dönemin hassasiyetleriyle çakışınca sokaklarda kavgalar patlak verdi; Fransız hükümeti filmi yasakladı ve yapıt ancak 1950'de yeniden gün yüzüne çıkabildi.
• Barbe Bleue (1901) — Yazar Charles Perrault'nun Mavi Sakal masalının sinema uyarlamasıdır.
• La Voyage dans la Lune (1902) — Aya Seyahat adıyla da bilinen bu yapıt, hem ilk bilimkurgu filmi hem de ilk roman uyarlaması unvanlarını taşır. Aya saplanan top mermisi imgesi bugün sinema tarihinin en çok tanınan görüntüleri arasındadır. Bazı dağıtımcıların izinsiz çoğaltması nedeniyle aynı zamanda tarihin ilk korsanı yapılan filmi olarak da kayıtlara geçti.

Thomas Alva Edison'dan aldığı kinetoskop aracılığıyla geniş kitlelere ulaşan Méliès, 1902-1903 yıllarında Londra, Barselona, Berlin ve New York'ta dağıtım büroları kurdu; bu hamle Lumière Kardeşler'i ciddi biçimde geride bıraktı.

Çöküş, Yoksulluk ve Miras

1908'den itibaren sinemanın yönelimi değişmeye başlayınca Méliès'in popülaritesi hızla eridi. Stüdyosunu sahne gösterilerine açtı; kendisi de komedyenlik yaparak sahnede tutunmaya çalıştı. 1923'te iflas etti ve tiyatrosunun yıkılışını da bu dönemde seyretmek zorunda kaldı. 1925'te eski oyuncularından Jeanne d'Alcy ile evlendi; ikisi birlikte küçük bir oyuncakçı dükkânı işletti.

1920'lerin sonunda sinema çevreleri onu yeniden keşfetse de bu ilgi maddi bir karşılık bulmadı. Fransız devletinin verdiği Onur Lejyonu nişanı sayesinde kira ödeme zorunluluğundan muaf tutulduğu bir dairede sessizce yaşadı. Son filmlerinden Kuzey Kutbunun Keşfi beklenen ilgiyi görmeyince öfkeyle filmlerinin bir bölümünü yaktı; bir kısmını hammadde olarak sattı, bir kısmı ise ordu tarafından el konulup askeri çizmelerin topuklarına dönüştürüldü. 552 filmden bugüne yalnızca 140 tanesi ulaşabildi.

Sessiz filmlerin rağbet görmediği bir dönemde piyasadaki kopyaları toplayıp arşivleyen Méliès, farkında olmadan dünyanın ilk sinemateğini de kurmuş oldu. 21 Ocak 1938'de Paris'te 77 yaşında hayatını kaybetti. Özel efektleri, bilimkurgu sinemasını ve beyazperdede hikaye anlatımını bugünkü haliyle şekillendiren bu yaratıcının mirası, adı bilinmese de her filmde yaşamaya devam etmektedir.