Müzik tarihine altın harflerle kazınan ünlü besteci Franz Lehar, 30 Nisan 1870 tarihinde Macaristan'ın Komárom kentinde dünyaya gelerek melodi dolu bir yaşamın kapısını aralamıştır. Boğa burcunun yaratıcı enerjisini taşıyan bu dahi sanatçı, 24 Ekim 1948 yılındaki vefatına kadar geçen 78 yıllık ömründe klasik operet dünyasına yön vermiştir. Babasının izinden giderek başladığı müzikal serüvenini Prag Konservatuvarı'nda aldığı sağlam eğitimle taçlandıran usta müzisyen, özellikle Viyana'da kazandığı başarılarla adını tüm dünyaya duyurmuştur. İkinci Viyana klasik operet döneminin lideri kabul edilen Lehar, ortaya koyduğu benzersiz kompozisyonlar sayesinde efsanevi besteci Johann Strauss I'u dahi geride bırakmayı başarmıştır. Sanatçının gerek askeri bandolarda edindiği deneyimler gerekse dönemin en prestijli tiyatrolarında üstlendiği şeflik görevleri, onu dünya sahnelerinde kalıcı kılacak 41 adet opera ve operet eserinin mimarı yapmıştır.
Askeri Bandolardan Viyana Sahne Işıklarına
Genç Franz Lehar'ın müzik dünyasındaki ilk adımları, Macar kökenli babasının Avusturya-Macar ordusunun 50. Piyade Alayı'nda bando şefliği yaptığı döneme rastlamaktadır. Babası da bir bando şefliydi. Babasının askeri disiplini ve müzikal birikimi altında yetişen Lehar, henüz 12 yaşındayken yeteneğiyle öne çıkarak Prag Konservatuvarı'na kabul edilmiştir. Burada 1882 yılından 1888 yılına kadar süren altı yıllık eğitim hayatı boyunca keman ve kompozisyon dersleri alarak tekniğini mükemmelleştirmiştir. Mezuniyetinin hemen ardından, 1889 yılında Viyana'ya yerleşme kararı alan genç müzisyen, babasının yönetimindeki askeri bandoda yardımcı şef olarak profesyonel kariyerine başlamıştır. Askeri orkestraları yönetme konusundaki başarısı sayesinde 1890 yılından itibaren uzun yıllar boyunca benzer orkestraların şefliğini üstlenmiştir. Bestecinin yaşamındaki en büyük dönüm noktalarından biri ise 1902 senesinde Viyana'daki ünlü Theater an der Wien'e orkestra şefi olarak atanmasıyla gerçekleşmiştir. Aynı yılın kasım ayında sahneye konan ilk opera denemesi "Wiener Frauen" (Viyanalı Kadınlar) adlı eseri büyük bir beğeni toplamıştır. Bu ilk çalışmasının gördüğü yoğun ilgi, sanatçının hayatını tamamen operet bestelemeye adaması yönünde güçlü bir inanç aşılamıştır. Bu karar bestecinin hayatını değiştirdi. Artık geçimini sadece kendi eserlerini yöneterek sağlıyordu. Başka hiçbir iş koluyla ilgilenmedi.
Şen Dul ile Gelen Dünya Çapında Ün
Her ne kadar Franz Lehar'ın sanat arşivinde sonatlar, senfonik şiirler, marşlar, valsler ve bir opera bulunsa da, ona asıl büyük ve kalıcı şöhretini kazandıran ölümsüz operetleridir. Sanatçının kariyer zirvesi olarak nitelendirilen ve 1905 yılında bestelenen "Die Lustige Witwe" (Şen Dul) opereti, müzik dünyasında adeta bir çığır açmıştır. Dünyanın dört bir yanındaki sahnelerde nesiller boyu sergilenen bu başyapıt, hafif klasik müzik repertuvarlarının vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Eserin içerisinde barındırdığı vals melodileri ve zarif bölümler, günümüzde bile küçük orkestralar tarafından sıklıkla icra edilmektedir. Melodiler adeta kulaklardan silinmez. Özellikle bu operette yer alan büyüleyici "Vilja Şarkısı", tek başına bir popülerlik kazanarak Lehar'ın melodik dehasını gözler önüne sermiştir. Benzer şekilde, bestecinin bir diğer tanınmış çalışması olan "Das Land des Lächelns" (Tebessümler Diyarı) operetindeki "Dein ist mein ganzes Herz" parçası da dünya genelinde büyük bir popülerliğe ulaşmıştır. Sanat hayatı boyunca ürettiği toplam 41 eseriyle müzikseverlerin gönlünde taht kuran Lehar, operet sahnelerinin altın çağını şekillendiren en önemli figürlerden biri olmuştur.
Tauber İş Birliği ve Savaş Döneminin Gölgesindeki Son Yıllar
Franz Lehar'ın olgunluk dönemi eserlerinin başarısında, ünlü opera tenörü olan yakın dostu Richard Tauber'in payı oldukça büyüktür. Bestecinin eserlerinin Tauber'in eşsiz ses rengine ve yorumlama gücüne göre şekillenmesi, aralarındaki dostluğu sanatsal bir ortaklığa dönüştürmüştü. İkilinin bu uyumlu çalışması, 1922 yılında sahnelenen "Frasquita" opereti ile başlayarak 1925 ila 1936 yılları arasında yazılan altı adet operette kendini göstermiştir. Lehar, bu dönemde bestelediği eserleri doğrudan Tauber'in vokal özelliklerini göz önünde bulundurarak inşa etmiştir. Sanatçı, ürettiği eserlerin yapım ve telif haklarını kendi kontrolü altında tutabilmek amacıyla 1935 senesinde "Glocken Verlag" isimli bir yayınevi kurarak girişimci yönünü de ortaya koymuştur. Dönemin zorlu siyasi atmosferinde, Nazi lideri Adolf Hitler'in Richard Wagner hayranlığının yanı sıra Lehar'ın operetlerini de çok beğenmesi ilginç bir tezat oluşturmuştur. Müzikal tarzları Wagner'den oldukça farklıydı. Buna rağmen Hitler eserleri çok sevdi. Eşinin Yahudi kökenli olmasına rağmen, Lehar'a 1940 yılında Nazi Almanyası'nda bir Sanat Madalyası takdim edilmiştir. Özel hayatında ise 1924 senesinde Sophie Paschkis ile evlendi. Eşi 1947 yılında vefat etti. Bu büyük kayıp besteciyi derinden sarstı. Değerli sanatçı, 24 Ekim 1948 tarihinde Avusturya'nın Bad Ischl kasabasında hayata gözlerini yumuştur. Franz Lehar'ın ardında bıraktığı görkemli kültürel miras, bugün de dünya sahnelerinde yaşamaya devam etmektedir.
Müzik tarihine yön veren bestecinin en çok tanınan ve günümüzde de beğeniyle dinlenen operetleri şu şekilde sıralanabilir:
- 1905 - Die lustige Witwe (Şen Dul)
- 1909 - Der Graf von Luxemburg (Lüksemburg Kontu)
- 1910 - Zigeunerliebe (Çingene Aşkı)
- 1925 - Paganini
- 1927 - Der Zarewitsch (Çarın Oğlu)
- 1929 - Das Land des Lächelns (Tebessümler Diyarı)
- 1930 - Schön ist die Welt (Dünya Güzeldir)
- 1934 - Giuditta