Kimdir?
Ernst Waldfried Josef Wenzel Mach, 18 Şubat 1838'de Brünn yakınlarında doğan ve 19 Şubat 1916'da Bavyera'daki Vaterstetten'de ölen Avusturyalı fizikçi ve felsefecidir. Bilim tarihi alanının kurucularından biri sayılır. Ses hızına bağlı olarak hızı tanımlayan Mach sayısı onun adını taşır. Ampirik eleştirinin en etkili temsilcilerinden biridir; duyusal fizyolojide denge duygusu, uyaran eşikleri ve optik illüzyonlar (Mach çizgileri) üzerine önemli deneyler yaptı ve psikolojide gestalt kuramının öncülerinden oldu.
Ailesi ve Eğitimi
Moravya'da yaşayan, Almanca konuşan bir azınlık ailenin çocuğuydu. Annesi Josepha Lanhaus, babası Johann Mach'tı; babası evlerde öğretmenlik yapıyor, sonra Untersiebenbrunn'da satın aldığı çiftlikte çiftçilikle geçiniyordu. İlk eğitimini on beş yaşına kadar ağırlıklı olarak ailesinden aldı, bir süre marangoz çıraklığı yaptı ve Kuzey Amerika'ya göç etmeyi düşündü. 1853'te Moravya'ya döndü ve Kremsier'deki Piaristler Okulu'nda öğrenim gördü. 1855'ten itibaren Viyana Üniversitesi'nde matematik ve doğa bilimleri okudu; elektrik yükleri ve indüksiyon üzerine tezle felsefe doktoru oldu. 1 Ağustos 1867'de kendisinden yedi yaş küçük Ludovica Marussig ile evlendi; çiftin beş çocuğu oldu.
Akademik Yaşamı
1861'de Viyana Üniversitesi'nde ders verme hakkı kazandı ancak Viyana'daki bir kadroya başvurusu reddedildi. 1864'te Graz Üniversitesi'nden matematik profesörlüğü daveti aldı ve 1867 yazına kadar orada fizik dersleri verdi. 1867-68 kışında Prag'daki Karl Ferdinand Üniversitesi'ne atandı ve fizik enstitüsünün müdürü oldu; 1872-73'te felsefe fakültesi dekanı, 1879-80 ve 1883-84'te rektör oldu. Rektörlüğünde üniversitedeki dil ayrımcılığına son verilmesi için liberal bir tavır sergiledi. Fizik, bilgi kuramı, duyusal psikoloji ve tarih alanındaki en önemli eserlerini Prag'da yazdı ve 1895'e kadar orada çalıştı. 1895'te Viyana Üniversitesi'nde tümevarım bilimleri tarihi ve felsefe profesörlüğüne atandı.
Bilimsel Çalışmaları
1872'de Emeğin Korunması İlkesinin Tarihi ve Kökleri adlı ilk eserinde bilimsel anlayışını oluşturan konuları ele aldı: bilimsel kuramların işlevi, düşünce ekonomisi ilkesi, Newton mekaniğindeki eksiklikler, atom kuramının eleştirisi ve metafizik spekülasyonların eleştirisi. 1860'ta Doppler etkisini deneysel olarak doğruladı. 1886 yazında Peter Salcher ile birlikte havada ilerleyen merminin önünde oluşan basınç dalgalarını görünür hâle getirmek için August Toepler'in geliştirdiği yöntemle fotoğraflar çekti.
Siyasi Tutumu ve Son Yılları
Liberal ve insancıl bir tutum benimsedi, sosyal demokrasiye yöneldi ve Avusturya Sosyal Demokratları'nın başkanı Victor Adler ile arkadaştı. 1898 yazında felç geçirdi ve 1901'de emekli oldu. 1913'te en büyük oğlu Ludwig Mach'ın yanına, Münih yakınlarındaki Vaterstetten'e taşındı ve 19 Şubat 1916'da orada öldü. Albert Einstein ölümü üzerine yayımladığı yazıda onu ayrıntılı soruları keşfetmekten zevk alan gayretli bir doğa bilimci olarak niteledi.
Benzer kişiler
- Blaise Pascal (Fizikçi)
- Galileo Galilei (Fizikçi)
- Isaac Newton (Fizikçi)
- Immanuel Kant (Filozof)
- Erwin Schrödinger (Fizikçi)
- Denis Papin (Fizikçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ernst Mach maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.