Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli edebiyat insanlarından biri olan şair, yazar ve akademisyen Cevat Çapan, 18 Ocak 1933 tarihinde Kocaeli'nin şirin ilçesi Darıca'da dünyaya gelmiştir. Ömrünü edebiyata, dünya şiirini Türkçeye kazandırmaya ve binlerce öğrenci yetiştirmeye adayan Çapan, şiirleri, tiyatro eleştirileri ve akademik başarılarıyla yarım asırdan fazla bir süredir kültür hayatımızın köşe taşlarından biri olmayı sürdürmektedir.
Akademik Yaşamı ve Dünyaya Açılan Kapılar
Eğitim hayatına doğduğu yer olan Darıca İlkokulu'nda adım atan Cevat Çapan, ardından 1945 senesinde Robert Kolej'e kaydoldu. Buradaki ortaöğrenimini 1953 yılında başarıyla tamamlayan Çapan, yükseköğrenimi için İngiltere'nin yolunu tuttu. Dünyanın en saygın eğitim kurumlarından Cambridge Üniversitesi'nin İngiliz edebiyatı bölümünden 1956 yılında mezun olarak önemli bir başarı elde etti. Edebiyatla iç içe geçen bu yılların hemen akabinde, Londra'da bulunan BBC'nin Türkçe yayın bölümünde bir yıl boyunca görev aldı. Bu süreçte önemli deneyimler edindi. Ülkesine döndükten sonra akademik kariyerine odaklanan Çapan, 1960 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde asistan olarak çalışmaya başladı. Bu çatı altında yürüttüğü başarılı çalışmalar neticesinde 1968 yılında doçentlik, 1975 yılında ise profesörlük unvanını kazandı.
1980 yılına gelindiğinde, o dönem Güzel Sanatlar Akademisi olarak anılan Mimar Sinan Üniversitesi'nin Tiyatro Bölümü'ne geçiş yaptı. Çapan, uzun yıllar bu kurumda geleceğin tiyatro sanatçılarını yetiştirdi. Çalışmaları durmaksızın devam etti. Akademik birikimini sadece kendi üniversitesiyle sınırlı tutmayan usta isim, farklı dönemlerde Boğaziçi Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi bünyesinde de dersler verdi. 1981-1982 akademik yılında prestijli Fulbright Programı kapsamında Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. New York Üniversitesi'nde Amerikan şiiri ile tiyatrosu üzerine kapsamlı incelemelerde bulundu ve burada İngiliz edebiyatı dersleri verdi. Mimar Sinan Üniversitesi'ndeki görevini 1996 yılına dek sürdüren Çapan, aynı yıl Yeditepe Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nin kurucu dekanlığını üstlendi. Bu üniversitede İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü kurarak genç beyinlere dünya tiyatrosu, İngiliz edebiyatı ve Shakespeare dersleri verdi. Yarım asırlık bu onurlu akademik yürüyüşü, 2012 yılında emekli olmasıyla resmiyet kazandı. Artık sadece yazınsal üretimlerine odaklanacaktı.
Edebiyat Serüveni ve Şiirle Kurulan Köprüler
Akademik kimliğinin yanı sıra üretken bir şair ve yazar olan Cevat Çapan, yazı hayatına oldukça genç bir yaşta adım attı. Edebiyat dünyasındaki ilk şiiri, 1952 yılında dönemin en prestijli yayınlarından olan Varlık dergisi sayfalarında okurla buluştu. Sonraki süreçte Dönem, Şiir Sanatı, Papirüs, Yeni Dergi, Yücel, Yeditepe, Seçilmiş Hikâyeler, Milliyet Sanat ve Adam Sanat gibi çok sayıda köklü edebiyat dergisinde yayımladığı özgün şiirleri ve titiz çevirileriyle geniş çevrelerin takdirini kazandı. Çapan'ın edebi gücü ülke sınırlarını da aşarak Fransa ve İngiltere gibi ülkelerde yayımlanan seçkilerde kendine yer buldu. Yazınsal üretimini sadece şiirle sınırlı tutmayan Çapan, 1959 yılında Pazar Postası gazetesinde tiyatro eleştirileri kaleme alarak bu alanda da yetkinliğini gösterdi. Aynı zamanda radyo ve televizyon ekranları için nitelikli kültür-sanat programları hazırlayıp sundu. Bu programlar büyük ilgi gördü.
Uzun bir aranın ardından 1980'li yıllarda şiir yazımına tekrar yoğunlaşan usta kalem, okurların sabırsızlıkla beklediği ilk şiir kitabı Dön Güvercin Dön'ü 1985 yılında yayımladı. Edebiyat dünyasında büyük yankı uyandıran bu ilk eser, 1986 yılında prestijli Behçet Necatigil Şiir Ödülü ile taçlandırıldı. Şair, üretim kalitesini düşürmeden 1989 yılında ikinci şiir kitabı Doğal Tarih'i, 1994 yılında ise üçüncü kitabı Sevda Yaratan'ı kitapseverlerin beğenisine sundu. Bu ilk üç kitaptan derlenen ve Fransızcaya aktarılan şiirleri, 1996 senesinde Fransa'da L’hiver est fini ismiyle yayımlandı. Benzer şekilde, İngilizceye kazandırılan seçkin eserleri ise 2001 yılında İngiltere'de Where Are You Susie Petchek başlığı altında okurlarla buluştu.
Sanat yolculuğuna yeni eserlerle devam eden şair, sonraki dönemlerde kaleme aldığı dizelerini Ne Güzel Yolculuktu Aklımdan Çıkmaz (2001), Ara Sıcak (2009), Su Sesi (2013) ve Son Duraktan Bir Önce (2017) adlı kitaplarında bir araya getirdi. Eserlerinden Su Sesi, Ruth Christie tarafından yapılan İngilizce tercümesiyle 2017'de İngiltere'de Arc Publications tarafından The Voice of Water adıyla basılarak uluslararası alanda geniş kitlelere ulaştı.
Kültürel Mirası, Çevirileri ve Aldığı Ödüller
Türk edebiyatının en üretken çevirmenlerinden biri olan Cevat Çapan; İngiliz, İrlanda, Amerikan, İtalyan ve Yunan edebiyatının en seçkin yapıtlarını dilimize kazandırarak kültürler arası eşsiz bir köprü kurdu. Özellikle hazırladığı çağdaş Yunan, İngiliz ve Amerikan şiiri antolojileri, Türkiye'deki şiir severler için başucu kaynakları haline geldi. Edebiyata ve sanata sunduğu bu benzersiz katkılar, yurtiçinde pek çok saygın ödülle tescillendi. Bu ödüller başarısını kanıtlar niteliktedir.
Usta sanatçının layık görüldüğü prestijli ödüller şunlardır:
- Erdal Öz Edebiyat Ödülü (2017)
- Sedat Simavi Edebiyat Ödülü (2017)
- Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü (2018)
- Metin Altıok Şiir Ödülü (2018)
- Yunus Nadi Şiir Ödülü (2021)
Hem akademik hem de edebi kariyerinde sergilediği duruşla, Türkiye'nin entelektüel birikimine silinmez izler bırakan Cevat Çapan, bugün de eserleri ve çevirileriyle yeni nesil şair ve yazarlara ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.