Baki Vandemir, 24 Mart 1890 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelen ve vatan topraklarının bağımsızlığı için cepheden cepheye koşarak Türk askeri tarihine adını altın harflerle yazdıran seçkin bir Türk askeridir. Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı döneminde yetişen bu kahraman subay, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında üstlendiği kritik görevlerle tanınan askeri dehalardan biri olmuştur. Milli Mücadele yıllarında 5. Süvari Kolordusu bünyesinde kurmay başkanlığı görevini yürüten Vandemir, Batı Cephesi'nde ise istihbarat şube müdürlüğü yaparak zaferin kazanılmasında hayati roller oynamıştır. Kendisi, askeri kariyeri boyunca Çanakkale'den Kafkasya'ya kadar uzanan son derece geniş bir coğrafyada vatan savunması gerçekleştirmiş ve gösterdiği üstün fedakarlıklar vesilesiyle Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edilmiştir. 23 Ocak 1963 tarihinde doğduğu şehir olan İstanbul'da vefat eden komutan, geride askeri ve akademik başarılarla dolu şerefli bir miras bırakmıştır.
Balkan Savaşları ve Çanakkale Siperlerinde İlk Mücadele
Baki Vandemir, ilk ve orta öğretim hayatını başarıyla bitirdikten sonra askeri mesleğe ilk adımını atarak 14 Aralık 1905 tarihinde Harp Okulu'na girdi. Eğitimini başarıyla tamamlayarak 14 Eylül 1908 tarihinde bu okuldan mezun oldu. Subay olarak orduya katıldıktan kısa süre sonra kendini Balkan Savaşı'nın zorlu şartları içinde buldu. Bu dönemde Gelibolu Seyyar Ordusu bünyesindeki 1. Mürettep (Bolayır) Kolordu Komutanlığı karargahında görev aldı. Bahsi geçen kolordu, gelecekte Türkiye Cumhuriyeti'ni kuracak olan Mustafa Kemal Bey'in kurmay başkanlığı yaptığı birlikti. Vandemir, üsteğmen rütbesine yükseldikten sonra ise Ferik Ali Rıza Paşa komutasındaki Garp Ordusu karargahına tayin edildi. Bu ordunun kurmay başkanlığı görevinde ise Mersinli Cemal Bey bulunuyordu. Mürettep 8. Kolordu çatısı altında Yunan Cephesi'nde de aktif olarak çarpışan Vandemir, aynı zamanda Selanik Redif Tümeni Komutanı Muhittin Paşa'nın maiyetinde tümen karargah subayı olarak görev yaptı. Dünyanın gözünün dikildiği I. Dünya Savaşı patlak verdiğinde ise genç subay, Çanakkale Cephesi'ne sevk edildi. Burada 25-26 Nisan tarihlerinde gerçekleşen Seddülbahir kıyı muharebelerinde son derece büyük yararlılık gösterdi. Savaşın en sıcak anlarında 3. Kolordu Komutanı Esat Paşa'nın emir subaylığını yaptı. Çanakkale'nin geçilmez olduğunu kanıtlayan askeri kadronun içinde aktif görev alması, onun tecrübesini pekiştirdi.
Kafkasya'dan Kurtuluş Mücadelesine Uzanan Yolculuk
Çanakkale'deki amansız savunmanın ardından Baki Vandemir, Kafkasya Cephesi'ne tayin edildi. Doğu sınırlarında 1916 ve 1917 yılları arasında çetin mücadelelere katılarak 3. Ordu bünyesinde bulunan 11. Kafkas Tümen Komutanı Yarbay Mehmet Zekeriya'nın karargahında kurmay subaylık yaptı. Ayrıca Doğu Anadolu'daki askeri harekatların sevk ve idaresinde etkin sorumluluklar üstlendi. Ardından 1918 yılında Muş-Bitlis hattında yürütülen ileri harekatta görevlendirildi. Burada 3. Ordu Komutanı Vehip Paşa'nın yaverliğini yaptı. Aynı yılın yaz aylarında ise sınırlarımızın ötesinde, Kafkasya ve Azerbaycan içlerine düzenlenen askeri harekatta önemli roller oynadı. 1918 yılının Eylül ayına gelindiğinde ise güney cephesine geçti. Nablus ve Halep civarında cereyan eden kritik savaşlara bizzat katıldı. O günlerde Yıldırım Orduları Grubu'na bağlı olan ve Cevat Paşa komutasındaki 8. Ordu'nun karargah subaylığını başarıyla yürüttü. Mondros Mütarekesi sonrası vatanın işgal edilmesine sessiz kalmayarak Anadolu'ya geçerek ulusal kurtuluş hareketine dahil oldu. Tarih 13 Temmuz 1921'i gösterdiğinde, komutanlığını Fahrettin Altay'ın üstlendiği 14. ve 25. Süvari Tümenlerinden oluşan 5. Süvari Grubu'nun kurmay başkanlığı makamına getirildi. Bu stratejik görevle Kurtuluş Savaşı'nın kaderini tayin edecek muharebelere katıldı. Buradaki üstün hizmetlerinin ardından, Sakarya Meydan Muharebesi'ni takip eden günlerde Batı Cephesi Komutanlığı İstihbarat Şube Müdürlüğü görevine atandı. Bu vazifeyle istihbari bilgilerin toplanmasında ve düşman hareketlerinin izlenmesinde kritik kararlar aldı. Zaferin ardından, vatana sağladığı üstün katkılardan dolayı kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi.
Cumhuriyet Dönemi ve Akademik Çalışmaları
Askeri mücadelenin başarıyla tamamlanmasının ardından Baki Vandemir, bilgi ve birikimini genç subaylara aktarmak amacıyla akademik alana yöneldi. 1924 ile 1927 yılları arasında Harp Akademisi bünyesinde askeri Harp Tarihi dersleri verdi. Bu süreçte Türk askeri tarihi üzerine derinlemesine araştırmalar ve incelemeler yaptı. Mustafa Kemal Atatürk'ün özel talimatıyla 1931 yılında düzenlenen 1. Türk Tarih Kongresi'ne katıldı. Ankara Halkevi Doğu Salonu'nda düzenlenen kongrede, dönemin önde gelen aydınları, bilim insanları ve devlet adamlarıyla birlikte Mustafa Kemal Atatürk'ün hemen yanı başında yer alma onuruna erişti. Kongrede Baki Vandemir ile aynı heyette yer alan ve Türk tarih tezinin temellerini atan isimlerden bazıları şunlardır:
- Milli Eğitim Bakanı Esat Sagay
- Türk Tarih Kurumu Başkanı Tevfik Bıyıklıoğlu
- Profesör Afet İnan, Profesör Yusuf Akçura ve Profesör Yusuf Ziya Özer
- İhsan Sungu, İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Şemsettin Günaltay
- Macar araştırmacı Lőrinc Mészáros
Cumhuriyetin ilerleyen yıllarında askeri görevlerine devam eden Vandemir, 27 Ocak 1941 tarihinde 2. Kolordu ve Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı olarak atandı. Buradaki görevini başarıyla tamamladıktan sonra, 1 Eylül 1945'te Harp Akademisi Komutanı olarak görevlendirildi. Yeni vazifesine başlamak üzere Çanakkale'den 21 Kasım 1945 tarihinde ayrılan Vandemir, hayatının sonuna kadar vatanına hizmet etmeyi sürdürmüştür.