Yakın tarihin en çok tartışılan isimlerinden biri olan Ali Kemal, İttihat ve Terakki karşıtı görüşleriyle Osmanlı'nın son dönemine damga vurmuştur. 1867 yılında İstanbul'da dünyaya gelen yazar, Çankırılı zengin bir mumcu esnafının oğludur. Babası Hacı Ahmed Efendi olan bu sıra dışı kalem, aslen Ali Rıza adını taşıyordu. Fakat Namık Kemal hayranlığı yüzünden eğitim yıllarında Ali Kemal ismini seçti. Mülkiye'yi bitirdikten sonra Avrupa yollarına düşen yazar, burada Jön Türkler'e katıldı. Sürgünler, diplomatlık ve üniversite hocalığıyla geçen ömrü, 6 Kasım 1922'de İzmit'teki trajik linç olayıyla son buldu.
Fırtınalı Gençlik, Sürgünler ve Avrupa Yılları
Ali Kemal'in gençlik yılları sürgünlerle şekillenmiştir. Dilini geliştirmek amacıyla 1886 senesinde Fransa'ya giden genç kalem, ertesi yıl Cenevre'ye geçti. 1888'de döndüğünde, Avrupa'daki özgürlükçü fikirlerden etkilenmiş bir aydındı. İstanbul'da kurduğu öğrenci derneği kapatılınca yenisini kurmaya teşebbüs etti ancak bu girişimi dokuz ay hapis yatmasıyla sonuçlandı. 1889'da tahliye edildikten sonra Halep'e sürülerek burada Türk Dili hocalığı yaptı. Ne var ki oradaki durağan yaşama daha fazla tahammül edemeyerek 1895 yılında izinsiz şekilde İstanbul'a geri dönmüş, fakat bu izinsiz gelişi saray görevlilerince derhal fark edilince vakit kaybetmeden yeniden sürgüne gönderilmiştir. Tekrar Paris'e giderek Siyasal Bilgiler eğitimi aldı. Paris yıllarında İkdam gazetesine batı kültürünü ve Paris izlenimlerini anlatan yazılar ile çeviriler gönderdi.
Paris'te bulunduğu dönemde Jön Türkler ile padişah İkinci Abdülhamid arasında uzlaştırıcı bir rol oynamaya çalıştı. Ancak Mizancı Murat'ın hareketten ayrılması üzerine Ali Kemal de bağlarını kopardı. 1897 yılında Brüksel Elçiliği ikinci kâtipliği görevine getirildi. Bununla birlikte, Brüksel elçiliğinde görev yaptığı süreçte İttihatçılardan duyduğu endişe nedeniyle ülkeye dönemeyen yazar, 1899 yılında Siyasal Bilgiler diplomasını almasının ardından İkinci Meşrutiyet'in ilanına kadar Mısır topraklarında yaşamış ve bu süreçte çiftçilikle meşgul olmuştur. Yaz tatili için 1903'te gittiği Londra'da Winifred Brun ile evlendi. Bu evlilikten Selma ve Osman adında iki çocuk sahibi oldu. Ne yazık ki eşini kaybettikten sonra vatana dönme kararı aldı.
Meşrutiyet Dönemi Muhalefeti ve Fırtınalı Kalemi
İkinci Meşrutiyet'in ilanından hemen önce İstanbul'a dönen Ali Kemal, İkdam gazetesinde başyazarlık yapmaya başladı. Aynı zamanda Darülfünun Edebiyat Fakültesi bünyesinde siyasi tarih dersleri vererek Osmanlı Ahrar Fırkası'na girdi. Ali Kemal'in kışkırtıcı yazılarının ünlü 31 Mart Vakası'nın patlak vermesinde payı olduğu dile getirilir. Hasan Fehmi Bey'in öldürülmesinin ertesi günü üniversitede yaptığı konuşma sonrasında hocalar ve öğrenciler Bab-ı Ali'ye yürümüştür. Ertesi gün düzenlenen cenaze töreni esnasında da büyüyen hadiseler meşhur 31 Mart Vakası'na dönüşünce, Selanik'ten yola çıkan Hareket Ordusu İstanbul'a girdiği sırada Ali Kemal can güvenliği kaygısıyla tekrardan Paris'e kaçmak mecburiyetinde kalmıştır. 1912 affıyla döndü fakat Bâb-ı Âli Baskını sonrasında Viyana'ya sürüldü.
Nazırlık Dönemi, Anadolu Karşıtlığı ve Hazin Son
Viyana sürgününden üç ay sonra dönerek Peyam gazetesini kurdu ve Mülkiye Mektebi'ndeki görevini geri aldı. Bu sırada Mektepler Nazırı Zeki Paşa'nın kızı Sabiha Hanım ile evlendi. Zeki adında bir oğlu oldu. Fırtınalı yaşamı boyunca çok yönlü bir kimlik sergileyen Ali Kemal, şu önemli görevleri üstlenmiştir:
- Peyam-ı Sabah başta olmak üzere çeşitli yayın organlarında başyazarlık ve gazetecilik,
- Darülfünun ve Mülkiye bünyesinde akademik düzeyde siyasi tarih dersleri,
- Son Osmanlı kabinelerinde Maarif ve Dahiliye Nazırlığı görevleri.
Ayrıca İttihat ve Terakki'nin amansız düşmanı olan yazar, her fırsatta onlara karşı ağır eleştiriler kaleme alıyordu. Birinci Dünya Savaşı başlayınca hükümetin baskısıyla gazetesi kapatıldı ve bir süre ders vermesi yasaklandı. Mondros Mütarekesi sonrasında Hürriyet ve İtilâf Fırkası'nın genel sekreteri oldu. Damat Ferid Paşa hükümetlerinde Maarif ve Dahiliye Nazırlığı görevlerini üstlendi. İngiliz himayesinin tek kurtuluş yolu olduğunu düşünen ve bu doğrultuda İngiliz Muhipler Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer alan siyasetçi, Mustafa Kemal Paşa'nın önderlik ettiği Anadolu'daki kurtuluş hareketine karşı son derece sert genelgeler yayımlayarak amansız bir muhalefet sergilemiştir. İstifasının ardından Peyam-ı Sabah gazetesinde Ankara hükümetine karşı eleştirilerini sürdürdü.
Kurtuluş Savaşı'nın sonuna yaklaşırken Ali Kemal'in üzerindeki kamuoyu baskısı giderek arttı. Mart 1922'de Darülfünun öğrencileri, milli hislere yabancı olduğu gerekçesiyle onu istifaya çağrıdı. Hükümet kararıyla eylül ayında görevinden tamamen uzaklaştırıldı. Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması ve İzmir'in kurtarılması üzerine 10 Eylül 1922'de 'Gayelerimiz Bir İdi ve Birdir' başlıklı yazısıyla yanıldığını itiraf etti. Lakin bu itiraf onu kurtarmaya yetmedi. Muhaliflerinin 'Artin Kemal' adını taktığı yazar, kaçma tekliflerini reddetti. Millî Mücadele'nin zaferle taçlanmasının ardından umudunu yitirmesine rağmen dostlarının kaçış yönündeki dostane tekliflerini geri çeviren Ali Kemal, 4 Kasım 1922 günü Beyoğlu'ndaki Tokatlıyan Oteli'nde tıraş olduğu berber salonundan Teşkilat-ı Mahsusa mensuplarınca zorla alınarak İzmit'e sevk edilmiştir. Burada Sakallı Nurettin Paşa ile görüştükten sonra karargah çıkışında linç edildi. Cesedi darağacına asılarak sergilendi. Mustafa Kemal Paşa bu cinayeti onaylamayarak, yargısız infazı sert bir dille eleştirdi.
İngiltere'ye Uzanan Soy Ağacı ve Aile Mirası
Ali Kemal'in ölümünün ardından geride kalan ailesi son derece farklı yollara savrulmuştur. Sabiha Hanım'dan olan oğlu Zeki Kuneralp, cumhuriyet döneminin saygın diplomatlarından biri haline gelmiştir. İlk eşi Winifred Brun'dan olan çocukları Selma ve Osman ise İngiltere'de anneanneleri Margareth Johnson tarafından büyütülmüştür. Osman Wilfred Kemal, daha sonra Mısır'a giderek ticaretle ilgilenmiş ve Irene Williams Bromley ile evlenmiştir. Bu evlilikten 1940 yılında dünyaya gelen Stanley Johnson, yazar ve siyasetçi kimlişiyle öne çıkmıştır. Stanley Johnson'ın oğlu olan Alexander Boris Johnson ise İngiltere Muhafazakâr Parti bünyesinde aktif siyasete atılarak Londra Belediye Başkanlığı ve sonrasında İngiltere Dışişleri Bakanlığı gibi son derece kritik görevleri üstlenmiştir. Ali Kemal'in soyundan gelen bu isimlerin başarıları, ailenin dramatik öyküsünü dünya sahnesine taşımıştır.