Celal Talabani Kimdir?

Kimdir?

Celal Talabani, 12 Kasım 1933'te Süleymaniye'de doğmuş, 3 Ekim 2017'de Berlin'de ölmüş Iraklı Kürt siyasetçidir. 2005-2014 yılları arasında Irak cumhurbaşkanlığı yaptı ve Irak'ın ilk Arap olmayan cumhurbaşkanı oldu. Bağdat Üniversitesi Hukuk Bölümü mezunuydu ve ölümüne kadar Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin (KYB) kurucu liderliğini yürüttü. Parti, desteğini genel olarak şehirli nüfustan ve Kürt toplumundaki radikallerden alır.

Siyasi Kariyerinin Başlangıcı

Hem siyasetçi hem de gerilla lideriydi. Siyasi kariyerine 1950'lerin başında KDP'ye bağlı Kürdistan Öğrenci Birliği'nin kurucu üyesi ve lideri olarak başladı ve KDP'nin üst düzey üyelerinden biri hâline geldi. 1961'de Abdülkerim Kasım hükûmetine karşı Kürt ayaklanmasına katıldı. Kasım'ı deviren darbenin ardından 1963'te Cumhurbaşkanı Abdüsselam Arif hükûmetiyle yürütülen görüşmelerde Kürt heyetine başkanlık etti. Mustafa Barzani ile derin görüş ayrılıkları oluştu; sonradan kayınpederi olacak İbrahim Ahmed'in önderliğindeki KDP Siyasi Bürosu'na katıldı. Bu grup 1966'da merkezî hükûmetle ittifak kurdu; 1970 Mart'ında KDP ile hükûmet arasında barış anlaşması imzalanınca grubun siyasi hayatı sona erdi.

KYB ve KDP Mücadelesi

1975'te Talabani ve destekçileri Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu. KYB'nin sosyalist bir parti olacağını, KDP'nin aşiret çizgisinden uzak duracağını söyledi. Bir yıl sonra merkezî hükûmete karşı silahlı kampanya başlattı. 1988'de Irak hükûmetinin Kürtlere karşı kimyasal silah kullanması (Halepçe) KYB'ye ağır darbe vurdu. Türkiye bu dönemde Barzani'yi, İran ise Talabani'yi desteklemiştir; Talabani Irak'ı terk edince İran'a sığınmak zorunda kaldı. Talabani-Barzani mücadelesi, Kuzey Irak'taki Kürt siyasi hayatının yaklaşık son 30 yılına damgasını vurdu.

1991 Sonrası

1991 Körfez Savaşı'ndan ve kuzeydeki Kürt ayaklanmasından sonra Batı ittifakı uçuşa kapalı bölge ilan etti. Kuzey Irak'ta seçimler yapıldı ve 1992'de KYB-KDP ortak yönetimi kuruldu; gerilim 1994'te silahlı çatışmalara ve iç savaşa dönüştü. Talabani ve KDP lideri Mesut Barzani, ABD ve kısmen İngiltere'nin çabalarıyla 1998'de Washington'da barış anlaşması imzaladı. Anlaşma, 4 Ekim 2002'de iki partiden milletvekillerinin katıldığı bölgesel parlamentonun toplanmasıyla pekişti. Talabani verdiği demeçlerde, 1993'ten Turgut Özal'ın ölümüne kadar Türkiye ile PKK arasında gizli arabuluculuk yaptığını da iddia etmiştir. Irak'ın 2003'te işgalinden önce Talabani ve Barzani aralarındaki anlaşmazlıkları bir yana bırakıp ortak liderlik oluşturdu; ikisi de Irak Yönetim Konseyi'ne atandı ve birleşik bir Irak içinde özerklik talep ettiklerini belirtti.

Özel Hayatı ve Ölümü

Hero İbrahim Ahmed ile evliydi; Bafel ve Kubad adlı iki çocukları vardır. Kubad, Kürdistan Bölgesel Hükümeti Başbakan Yardımcısı olmuştur. Talabani 3 Ekim 2017'de Berlin'de 83 yaşında öldü. Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde yedi gün, Irak genelinde üç gün ulusal yas ilan edildi. 6 Ekim 2017'deki devlet cenaze töreninin ardından evine yakın Dabeşan Mezarlığı'nda defnedildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Celal Talabani maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.