Celal Talabani Kimdir?

Irak siyaset sahnesinin en etkili figürlerinden biri olan Celal Talabani, 12 Kasım 1933 tarihinde Irak'ın Kelkan bölgesinde hayata gözlerini açtı. Kürt haklarının ateşli bir savunucusu olarak öne çıkan tecrübeli siyasetçi, Saddam Hüseyin rejiminin yıkılmasının ardından ülkenin ilk Kürt devlet başkanı unvanını elde etti. Hem diplomatik temasları hem de askeri liderliğiyle Irak'ın modern tarihinde derin izler bırakan Talabani, ömrünü Kürt hareketinin siyasi olarak örgütlenmesine ve Irak'taki yeni yönetim biçiminin inşasına adadı. Yıllar süren zorlu mücadelenin ardından, 3 Ekim 2017 tarihinde Almanya'nın başkenti Berlin'de tedavi gördüğü hastanede 84 yaşında vefat etti.

Gençlik Yılları ve Siyasi Mücadelenin Başlangıcı

Genç yaşlardan itibaren siyasetle iç içe bir yaşam süren Talabani, eğitim hayatına ilk olarak Koya'da adım attı. Orta öğrenimini ise bölgenin önemli merkezlerinden olan Erbil ve Kerkük'teki liselerde tamamladı. Henüz 13 yaşındayken, 1946 yılında Kürt öğrencilerin kurduğu gizli bir derneğe katılarak aktif örgütlenme çalışmalarına başladı. Bu ilk adımın ardından Kürdistan Demokratik Partisi'nin öğrenci birliğine dahil oldu. Üstün yetenekleri sayesinde hızla yükselerek 18 yaşında partinin merkez komitesine atandı. Siyasi faaliyetlerinin yoğunluğu nedeniyle hukuk eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalsa da 1953 yılında okula geri dönmesine izin verildi. Eğitimine devam ederken Kürdistan Öğrenci Birliği'nde Genel Sekreterlik görevini üstlendi. Bu süreçte boş durmadı. Khabat ile Kürdistan isimli iki ayrı yayında editörlük yaparak fikirlerini geniş kitlelere ulaştırdı.

Bağdat yönetimine karşı yürütülen muhalefette her zaman en ön saflarda yer almayı tercih etti. Takvimler 1961 yılını gösterdiğinde, Abdülkerim Kasım hükümetine karşı başlatılan tarihi Kürt ayaklanmasında aktif olarak rol aldı. Kasım rejiminin devrilmesinin akabinde, 1963 senesinde Abdülselim Arif tarafından kurulan yeni hükümette Kürt delegasyonunun başkanlığını yürüttü. Siyasi kariyerindeki bu önemli tecrübe, onun diplomatik alandaki yeteneğini de pekiştirdi.

Kürt Hareketindeki Ayrılıklar ve İç Çatışmalar

Kürt siyasi hareketi içindeki fikir ayrılıkları, Talabani'nin kariyerinde yeni bir sayfa açılmasına neden oldu. 1975 yılında, Kürdistan Demokratik Partisi lideri Mustafa Barzani ile derin görüş ayrılıkları yaşayarak partiden ayrıldı. Bu ayrılığın ardından, daha önce 1966'da merkezi yönetimle uzlaşarak partiye askeri darbe düzenleyen İbrahim Ahmet önderliğindeki Kürdistan Demokratik Partisi Siyasi Bürosu'na katılarak aktif çalışmalarını burada sürdürdü. Aynı yıl içerisinde kendi siyasi çizgisini oluşturan lider, Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu ve Bağdat yönetimine karşı silahli eylemleri başlattı. Ancak 1988 yılındaki çatışmalarda Irak ordusunun kimyasal silah kullanması sonucu büyük bir yenilgi aldı. Bu felaketin ardından vatanını terk etmek zorunda kalarak komşu ülke İran'a sığındı.

1991 Körfez Savaşı'nın patlak vermesi, Kuzey Irak'ta güç dengelerini tamamen değiştirdi. Bu dönemde Celal Talabani ile Kürdistan Demokratik Partisi lideri Mesut Barzani arasındaki liderlik mücadelesi şiddetlendi. Batılı güçlerin araya girmesiyle geçici bir ateşkes sağlandı ve 1992 seçimlerinin ardından ortak bir koalisyon hükümeti kuruldu. Ne var ki taraflar arasındaki derin anlaşmazlıklar 1994 yılında yeniden su yüzüne çıktı ve bölgeyi kanlı bir iç savaşa sürükledi. Kuzey Irak'ın yönetimini paylaşamayan iki lider arasındaki çekişme, dış ittifakları da beraberinde getirdi. KYB'nin İran ile yakınlaşması üzerine Barzani, 22 Ağustos 1996'da Bağdat rejimi ile iş birliğine gitti. Aynı yılın 31 Ağustos günü Irak ordusu, iki partinin ortak yönetim merkezi olan Erbil'e girerek şehrin kontrolünü Barzani'ye teslim etti. İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri'nin diplomatik girişimleri sonucunda Washington'da varılan mutabakatla taraflar arasında nihai bir ateşkes ilan edildi. İki taraf arasındaki bu kritik anlaşma 4 Ekim 2002 tarihinde yeniden imzalanırken Irak parlamentosu da Kürt gruplar ile taraflar arasında yaşanabilecek tüm çatışmaları kanunen yasaklayan yeni bir yasa tasarısı kabul edilmesini önerdi.

Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Son Yılları

Amerika Birleşik Devletleri'nin Bağdat'a girerek Saddam Hüseyin rejimine son vermesi, Talabani'nin hayatındaki en büyük dönüm noktası oldu. İşgalden hemen önce Mesut Barzani ile olan eski kırgınlıkları bir kenara bırakan tecrübeli lider, güçlü bir ittifak kurmayı başardı. 15 Nisan 2003'te ülkenin kontrolü tamamen koalisyon güçlerine geçince, Talabani de Irak Geçici Hükümet Konseyi üyesi olarak görevlendirildi. Takvimler 22 Nisan 2006 tarihini gösterdiğinde ise yeni anayasal düzen çerçevesinde gerçekleştirilen ilk demokratik seçimler sonucunda, Kürt ittifakının lideri sđfatıyla Irak Cumhurbaşkanı olarak göreve başladı.

Görev süresi boyunca ülkenin birliğini sağlamak için yoğun çaba harcayan devlet adamı, evli ve iki çocuk babasıydı. Ancak yoğun çalışma temposu sağlığını olumsuz etkiledi. 18 Aralık 2012'de felç geçirerek Bağdat'ta yoğun bakıma alındı. İlk müdahalenin ardından 20 Aralık 2012'de tedavi amacıyla Almanya'ya götürüldü. Tam 18 ay süren zorlu bir tedavi sürecinin ardından 19 Temmuz 2014'te ülkesine geri döndü. Daha sonra Avusturya'ya giderek tedavisini sürdüren Talabani, 2016 yılında Kuzey Irak'a kesin dönüş yaptı. Cumhurbaşkanlığı görevinin sona ermesiyle birlikte, 24 Temmuz 2014'te yapılan seçimlerde yerini Fuad Masum'a devretti. Hayatının son dönemini hastalıklarla mücadele ederek geçiren efsanevi lider, 3 Ekim 2017'de tedavi gördüğü Berlin'de yaşama veda etti.

Talabani'nin öne çıkan siyasi dönüm noktaları şu şekilde sıralanabilir:

• 1975 yılında Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurarak bağımsız liderlik yolunu açması,
• 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin yıkılmasıyla Irak Geçici Hükümet Konseyi üyesi olması,
• 2006 yılında yapılan tarihi seçimlerde Irak'ın ilk Kürt cumhurbaşkanı olarak tarihe geçmesi.