Osmanli İmparatorluğu'nun çalkantılı son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında cepheden cepheye koşarak vatan savunmasında hayati roller üstlenen Cafer Tayyar Eğilmez, Türk askerlik ve siyaset tarihinin en saygın şahsiyetleri arasında yer almaktadır. 1877 yılında Priştine'de dünyaya gelen ve ömrünü bağımsızlık mücadelesine adayan bu kahraman komutan, Millî Mücadele yıllarında gösterdiği üstün kahramanlıklar dolayısıyla 'Trakya Millî Kumandanı' olarak tanınan önemli bir figürdür. Balkan Savaşları'ndan Çanakkale Cephesi'ne kadar uzanan geniş bir coğrafyada vatanı müdafaa eden Eğilmez, aynı zamanda cephedeki üstün başarılarını Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile taçlandırmıştır. Sivil hayatta ise Edirne Milletvekili olarak mecliste görev almıştır. 3 Ocak 1958 tarihinde İstanbul'da gözlerini hayata yuman Eğilmez, geride bağımsız bir ülke ve askeri disiplinle örülmüş büyük bir miras bırakmıştır.
Cepheden Cepheye Uzanan Askerî Deha
Vatan savunmasına olan bağlılığı aile mirası olan genç Cafer Tayyar, Plevne Savunması sırasında şehit düşen Yüzbaşı Emin Bey'in evladıdır. Askerî eğitim hayatına büyük bir ciddiyetle adım atarak 1 Ocak 1901'de Teğmen rütbesiyle Harp Okulu'ndan mezun olmuştur. Başarı dolu eğitimini sürdüren genç subay, 4 Ocak 1904 tarihinde ise Harp Akademisi'ni tamamlayarak Kurmay Yüzbaşı unvanını almıştır. İlk görev yeri olan Makedonya'da bulunduğu sırada, dönemin en aktif cemiyetlerinden biri olan İttihat ve Terakki Cemiyeti bünyesine katılmıştır.
Rumeli topraklarında eşkıya takibi ve asayişin sağlanması konusunda önemli sorumluluklar üstlenen Eğilmez, 24 Ocak 1904'te 3. Ordu emriyle Kumanova bölgesinde görev almıştır. 27 Eylül 1909'da Genelkurmay Başkanlığı 3. Şubeye atanmıştır. Hemen ardından Sait Paşa'nın refakatinde eşkıya takibi görevine devam etmiştir. 27 Nisan 1910 tarihinde Binbaşı rütbesine terfi eden kahraman asker, aynı yıl İpek Sancağı Mutasarrıflığı görevine getirilmiştir. Bu idari görevden istifa ederek Genelkurmay Başkanlığı 4. Şubeye geçen Eğilmez, bölgedeki karışıklıkları önlemek amacıyla Selanik ve Kosova gibi kritik noktalarda Rumeli Müstahfız birliklerinin kurulmasında aktif roller üstlenmiştir.
Balkan Savaşları ve Çanakkale Savunması
Balkan Savaşları'nın patlak vermesiyle birlikte vatan müdafaasında en ön saflarda yer alan Eğilmez, 29 Eylül 1912'de Mürettep 2. Kolordu Kurmaylığına, ardından Garp Ordusu bünyesine tayin edilmiştir. Savaşın ardından başkente döndü. İstanbul'da Üsküdar Bölge Komutanlığı ve Askerî Mahkeme Üyeliği gibi kritik görevleri ifa etti. 8 Ocak 1914 tarihinde 4. Kolordu Kurmay Başkanı olmuş ve aynı yılın kasım ayında Kaymakam rütbesine yükselmiştir.
İkinci büyük sınavını I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla veren başarılı asker, 3 Aralık 1914'te Çanakkale Cephesi'nde 1. Tümen Komutanlığına atanmıştır. Cephedeki başarıları nedeniyle 14 Aralık 1915'te Miralay rütbesine terfi etmiştir. Askerî kariyerinde hızla yükseldi. Daha sonra 2. Kolordu ve 18. Kolordu komutanlıklarını üstlendi. Kuzey Kafkas Ordu Komutanlığı görevi verilmiş olsa da 20 Temmuz 1918 tarihinde bu görev iptal edilerek, vatanın kaderini belirleyecek olan 1. Kolordu Komutanlığına atanmıştır.
Cumhuriyetin İnşası ve Siyasi Mücadele
Millî Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından sivil siyasete yönelen Cafer Tayyar Eğilmez, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ikinci döneminde Edirne Milletvekili olarak parlamentoya girmiştir. Askerî başarılarını siyasi arenaya taşıyan Eğilmez, ayrıca 1924 yılında Terakkiperver Cumhuriyet Fürkası'nın kurucuları ve üyeleri arasında yer almıştır. Fürka kapatıldıktan sonra bağımsız kaldı. Milletvekilliği görevini kararlılıkla sürdürdü. Meclisteki milletvekilliği görevini 1 Kasım 1928 tarihine kadar başarıyla sürdüren Eğilmez, bu tarihten sonra aktif siyaset sahnesinden çekilerek sakin bir yaşam sürmeyi tercih etmiştir.
Cafer Tayyar Eğilmez'in Askerî ve İdari Kariyerindeki Önemli Dönüm Noktaları:
- 1901: Harp Okulu'ndan Teğmen rütbesiyle mezuniyet
- 1910: Binbaşı rütbesine terfi ve İpek Sancağı Mutasarrıflığı
- 1914: Kaymakam rütbesine yükseliş ve Çanakkale'de 1. Tümen Komutanlığı
- 1915: Miralay rütbesine terfi
- 1918: 1. Kolordu Komutanlığına atanması
- 1923: TBMM II. Dönem Edirne Milletvekilliği