Yaşamı ve eğitimi
Mehmet Celâl Nuri İleri, 15 Ağustos 1881'de Gelibolu'da doğdu. Babası, 1908'de Meclis-i Âyan üyesi olan Mustafa Nuri Bey, annesi Adana ve Bahr-i Sefid valiliği ile Hariciye Nazırlığı yapmış Abidin Paşa'nın büyük kızı Nefise Hanım'dır. Asıl adı Mehmet Celaleddin'dir; babasına sevgisinden dolayı adına "Nuri" mahlasını ekledi. Üç çocuklu ailenin en büyüğüydü; kardeşleri İstanbul Radyosu'nun kurucusu ve karikatürist Sedat Nuri ile gazeteci ve hukuk profesörü Suphi Nuri'dir.
Çocukluğu Gelibolu, Sakız ve Canik'te geçti. Ortaöğrenimini Galatasaray Mekteb-i Sultanisi'nde yatılı olarak, yüksek öğrenimini İstanbul Hukuk Mektebi'nde tamamladı. II. Meşrutiyet'in ilanından önce aynı okulda kamu hukuku alanında doktora yaptı.
Gazetecilik
Çalışma hayatına avukat olarak başlasa da asıl mesleği gazetecilik oldu. Le Courrier d'Orient, Jeune Turc, Tanin ve İkdam gibi gazetelerde, İçtihat ve Türk Yurdu gibi dergilerde yazdı. Yazılarında meşrutiyetin hukuki boyutunu ve Osmanlı Devleti'nin çöküş sebeplerini tartıştı; II. Abdülhamid'i ve dönemin hükûmetlerini eleştirdi. Ocak 1918'de Âti gazetesini yayımlamaya başladı. Âti, 10 Şubat 1919'da kapatılınca ertesi gün İleri adıyla çıkmaya devam etti. İleri, Milli Mücadele boyunca Anadolu'daki kurtuluş hareketini destekledi ve 1924'te kapandı; Celâl Nuri bundan sonra herhangi bir yayın organında görünmedi.
1924'te Kılıç Ali'yi kızdıran bir yazısı nedeniyle gazetesi basıldı ve 30 Temmuz 1924'te Kılıç Ali tarafından yaralandı. Olay haftalarca basında yankılandı; İçişleri Bakanı Ferit Tek istifa etti, yerine Recep Peker atandı.
Siyasi yaşamı
Siyasi yaşamı 22 Kasım 1919'da Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na Gelibolu mebusu olarak girmesiyle başladı. Misak-ı Millî'nin müsveddesini kaleme aldığı belirtilir. İstanbul'un işgalinin ardından Mart 1920'de İngilizler tarafından tutuklanıp Malta'ya sürüldü ve Kasım 1921'de dönebildi. Dönemden sonra Gelibolu (1920-1927) ve Tekirdağ (1927-1935) milletvekili olarak TBMM'nin dört döneminde görev yaptı. 1924 Anayasası'nı hazırlayan komisyonda başkan ve raportör olarak çalıştı. Soyadı Kanunu çıkınca "İleri" soyadını aldı.
Düşünce yaşamı ve ölümü
Yaklaşık elli kitap ve 2200'den fazla makale yayımladı; Batıcı düşünce akımının önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Yazılarında Helvacızâde, Afife Fikret, Haydar Kemal, Tarık Celâl ve Mehmet Celâl gibi adlar, Fransızca eserlerinde Djelal Noury adını kullandı. 1 Kasım 1938'de İstanbul'da öldü.
Benzer kişiler
- Boris Johnson (Gazeteci)
- Ercüment Ekrem Talû (Gazeteci)
- Mustafa Balbay (Gazeteci)
- Gelibolulu Mustafa Ali (Yazar · Gelibolu)
- Mehmet Pamak (Yazar)
- Hasan Yalçın (Yazar)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Celâl Nuri İleri maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.