Celâl Şengör Kimdir?

Kimdir?

Ali Mehmet Celâl Şengör, 24 Mart 1955'te İstanbul'da doğan Türk yer bilimci, akademisyen ve yazardır. Ekim 2026 itibarıyla 71 yaşındadır. Yapısal yer bilimi ve tektonik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır. Şerit kıtaların dağ kuşaklarının yapısı üzerindeki etkisini ortaya koymuş ve Kimmer Kıtası adını verdiği bir şerit kıta tanımlamıştır. ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne ve Çin Bilimler Akademisi'ne seçilen ilk Türk bilim adamıdır.

Ailesi ve eğitimi

Rumeli göçmeni bir ailenin çocuğudur; babası Mehmet Asım Şengör, annesi Günseli Güler Şengör'dür. Şişli Terakki Lisesi'nin ilkokulunda başladığı eğitimine Bayezid İlkokulu'nda devam etti, Işık Lisesi Ortaokulu'nu bitirdi ve 1969'da Robert Kolej'in sınavını kazanarak 1973'te mezun oldu. Houston Üniversitesi'nde lisans eğitimine başladı, 1976'da New York Eyalet Üniversitesi Albany'ye geçti ve 1978'de jeoloji bölümünden mezun oldu. Aynı üniversitede 1979'da yüksek lisans, 1982'de doktora derecesini aldı.

Bilimsel kariyeri

1981'de Türkiye'ye dönerek İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi Genel Jeoloji kürsüsünde asistan olarak çalışmaya başladı ve emekli olana kadar İTÜ kadrosunda kaldı. 1984'te Londra Jeoloji Topluluğu'nun Başkanlık Ödülü'nü, 1986'da TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü aldı. 1986'da doçent, 1992'de profesör oldu. 1988'de Neuchâtel Üniversitesi'nden fahri bilim doktoru unvanı aldı. 1990'da Academia Europaea'nın ilk Türk üyesi oldu. 1993'te Türkiye Bilimler Akademisi'nin en genç kurucu üyesi oldu. 1997'de Fransız Bilimler Akademisi'nin Lutaud Ödülü'nü, 1999'da Londra Jeoloji Topluluğu'nun Bigsby Madalyası'nı aldı. 1998'de Collège de France'ta misafir profesör olarak ders verdi. 2000'de ABD Ulusal Bilimler Akademisi yabancı üyeliğine seçildi. Fuad Köprülü'den sonra Rusya Bilimler Akademisi'ne seçilen ikinci Türk'tür. 2010'da Alman Jeoloji Derneği'nin Gustav Steinmann Madalyası'na layık görüldü. 23 Mart 2022'de İTÜ'de son dersini vererek emekliye ayrıldı.

Çalışmaları ve yayınları

Orta Asya'nın yer bilimsel yapısını ortaya çıkarmış, kıta-kıta çarpışmasının ön ülkeleri nasıl etkilediği konusunu ele almıştır. Yücel Yılmaz'la birlikte Türkiye'nin levha tektoniği içindeki yerini değerlendiren bir makale yazmıştır. Maddede yer bilimi ve tektonik üzerine 17 kitap, 395 bilimsel makale, 217 tebliğ özeti ve 74 popüler bilim makalesi; tarih ve felsefe üzerine 13 popüler kitap ve 500'ü aşkın deneme yazısı yayımladığı belirtilir. Cumhuriyet Bilim Teknik dergisindeki köşe yazıları Zümrütnâme adıyla kitaplaşmıştır; yaşam öyküsü Bir Bilim Adamının Serüveni başlığıyla yayımlanmıştır. Accademia dei Lincei (2023), Bavyera Bilimler Akademisi (2024) ve Çin Bilimler Akademisi (2025) üyeliğine de seçilmiştir. İngilizce, Fransızca ve Almanca bildiğini söylemiştir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Celâl Şengör maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.