Hakkı Ögelman Kimdir?

Yaşamı ve eğitimi

Hakkı Boran Ögelman, 8 Temmuz 1940'ta İstanbul'da doğdu ve 4 Eylül 2011'de ABD'nin Teksas eyaletindeki Austin'de öldü. Türkiye'nin en önemli deneysel gökbilimcilerinden biridir. Yüksek enerji astrofiziğinin birçok alanında araştırma yaptı, küresel iklim değişikliği ve enerji sorunlarına dikkat çekti ve TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin kuruluşunda emek verdi. Babası hukukçu Salehettin Ögelman, annesi öğretmen Vedya Özlem Ögelman'dır; ailesi doğumundan kısa süre sonra Ankara'ya yerleşti. 10 yaşında İstanbul'da Robert Kolej'e kaydoldu. Okulu bitirdikten sonra ABD'nin Indiana eyaletindeki DePauw Üniversitesi'nde fizik alanında yükseköğrenim gördü. Cornell Üniversitesi'ndeki doktora eğitimi sırasında gama ışını toplamak için tasarlanmış balonla atmosferin üst kısımlarına çıkarılarak veri toplayacak bir dedektör yaptı. Prof. K. Greisen ve Dr. J. Delvaille yönetiminde hazırladığı "Search for Discrete Sources of High Energy Cosmic Gamma Rays" başlıklı teziyle 1966'da doktora derecesi aldı.

NASA ve ODTÜ yılları

Avustralya'da Sidney Üniversitesi'nde doktora sonrası çalışma yaptıktan sonra aldığı bir üniversite bursuyla NASA'nın ilk uzay uçuş merkezi olan Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde üç yıl çalıştı; pulsar, kuasar ve nötron yıldızı gibi uzay nesneleri konusunda öne çıkan uzmanlardan biri oldu ve çok sayıda makale yayımladı. 1969'da yurda dönerek askerlik yaptıktan sonra ODTÜ'de göreve başladı ve 1970'te Fizik Bölümü başkanlığını üstlendi. Öğrencileriyle ODTÜ Fizik Bölümü'nün çatısına, Ege Üniversitesi Gözlemevi'ne ve Gaziantep ODTÜ kampüsüne koyduğu deneylerle, süpernovalardan gelen yüksek enerjili ışınımın atmosferde oluşturduğu ışığı izleyerek bir süpernova yakaladı; veriler Ankara'ya telsizle aktarılırdı ve çalışma New Scientist'te haber oldu. Bu dönemde arkeolojiyle de ilgilenip C14 yaş tayini konusunda çalıştı. 1972'de fırlatılan SAS II uydusunun ana araştırıcılarından biriydi. 1976'da TÜBİTAK Bilim Kurulu üyesi oldu ve bu görevi 1983'e kadar sürdürdü. 1977'de ODTÜ'deki görevine son verildi; karar Danıştay tarafından iptal edildi.

Çukurova, Almanya ve ABD

1978-1982'de Çukurova Üniversitesi'nde dekanlık yaptı ve güneş enerjisi araştırmaları yürüttü; kampüs içine bir güneş evi inşa etti. 1980 darbesinden sonra eşi Yeter Göksu 1402'likler listesine girip tutuklandı; sekiz ay tutuklu kalan eşinin serbest kalmasından sonra çift Türkiye'den ayrıldı. Almanya'da Garching'deki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nde ROSAT X-ışını gözlem uydusuyla çalıştı ve Türkiye'den öğrenci ve meslektaşlarını da bu çalışmalara kattı. Çalışmaları 1988 Sedat Simavi Ödülü'ne ve 1991 TÜBİTAK Bilim Ödülü'ne değer görüldü. 1991'de Wisconsin Üniversitesi'nde çalışmaya başladı, pek çok doktora öğrencisi yetiştirdi ve ROSAT ile çalışmalarını sürdürdü. Her yaz Türkiye'ye gelip Sabancı Üniversitesi'nde ders verdi; TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin kuruluşu sırasındaki yer arama çalışmalarında yer aldı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Hakkı Ögelman maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.