Cengiz Aytmatov Kimdir?

Kimdir?

Cengiz Törekoloviç Aytmatov, 12 Aralık 1928'de doğmuş, 10 Haziran 2008'de Almanya'da ölmüş Kırgız edebiyatçı, gazeteci, çevirmen, diplomat ve siyasetçidir. Türk dünyasının tanınmış yazarlarındandır. Eserleri 176 dile çevrilmiştir.

Hayatı

Kuzeybatı Kırgızistan'daki Talas eyaletinin Şeker köyünde doğdu. Babası Törekul Aytmatov, Sovyet Kırgızistan'ında seçkin bir devlet adamıydı; 1937'deki Büyük Temizlik sırasında tutuklanıp 1938'de kurşuna dizildi. Tatar olan annesi Nagima Hamziyevna Abdulvaliyeva tiyatro aktrisiydi. Gençliği savaş yıllarına denk geldi; yetişkinler cephede olduğu için çok genç yaşta çalışmaya başladı. On dört yaşında köyündeki sekreterliğe girdi, tarım makinelerinin sayımı ve vergi tahsildarlığı gibi işlerde çalıştı. Kazakistan'da Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda, ardından Bişkek'te Frunze Tarım Enstitüsü'nde okudu. 1956-1958 arasında Moskova'da Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'nde öğrenim gördü.

Yazmaya Pravda gazetesinde başladı. 1957'de Sovyet Yazarlar Birliği'ne kabul edildi, 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı. 1978'de Türkiye'ye gelerek Türkan Şoray ve Kadir İnanır gibi isimlerle tanıştı. 1990-1994 arasında Sovyetler Birliği'ni ve Rusya'yı, sonra 2008'e kadar Kırgızistan'ı büyükelçi olarak temsil etti. Avrupa Birliği, NATO, UNESCO ve Benelüks ülkelerinin Kırgız delegeliğini de üstlendi. Eski Kırgızistan Dışişleri Bakanı Askar Aytmatov'un babasıdır.

Eserleri

Cemile'den önce birkaç kısa hikâye ve Yüzyüze'yi yazdı; kendini kanıtlamasını sağlayan kitap Cemile (1958) oldu. Louis Aragon bu eseri "dünyanın en güzel aşk hikâyesi" diye tanımladı. Eserlerinde mitlere, efsanelere ve halk hikâyelerine göndermeler yaptı, mitolojiyi çağdaş bir zeminde yeniden yarattı. 1966'dan sonra eserlerini hep Rusça kaleme aldı. Dişi Kurdun Rüyaları ve Elveda Gülsarı romanlarında yalnızca insanların değil, kurt, deve ve at gibi hayvanların da psikolojisini anlattı.

Başlıca eserleri arasında Zorlu Geçit (1956), Yüzyüze (1957), Cemile (1958), İlk Öğretmenim (1962), Elveda Gülsarı (1963), Al Yazmalım (1963), Toprak Ana (1963), Beyaz Gemi (1973), Fuji-Yama (1973), Gün Olur Asra Bedel (1980), Darağacı - Dişi Kurdun Rüyaları (1988), Cengiz Han'a Küsen Bulut (1990) ve son romanı Dağlar Devrildiğinde - Ebedi Nişanlı (2007) bulunur.

Ölümü

Gün Olur Asra Bedel romanının film çekimleri için gittiği Kazan'da 16 Mayıs 2008'de rahatsızlandı, böbrek yetmezliği teşhisiyle Almanya'ya getirildi. Nürnberg'deki Klinikum Nord'da komaya girdi ve 10 Haziran 2008'de Nürnberg'de öldü.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Cengiz Aytmatov maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.