Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanan tarihi süreçte Muhittin Akyüz, vatan savunmasında en ön saflarda yer almıştır. İstanbul'da 1870 yılında dünyaya gelen bu çok yönlü şahsiyet, askerlik, diplomasi ve siyaset alanlarında ülkesine üstün hizmetlerde bulundu. Kurtuluş Savaşı'nda kazandığı askeri zaferlerin yanı sıra Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün kurucuları arasında yer alması, onun adını spor tarihine de altın harflerle yazdırmıştır. Milli Mücadele'deki kahramanlıkları ve devlet adamlığıyla hep ön plandaydı. 13 Ekim 1940'ta hayata gözlerini yuman Akyüz, geride derin izler bırakan onurlu bir miras bırakmıştır.
Askeri Akademiden Sürgün Yıllarına
Şevki Bey ile Fatmatüzzehra Hanım'ın evladı olan Muhittin Bey, askeri eğitimine 1885 senesinde girdiği Harp Okulu'nda başladı. Burayı 1888 yılında teğmen rütbesiyle tamamladıktan hemen sonra aynı okulda öğretmen yardımcılığı görevini üstlendi. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda cephede aktif rol alarak askeri becerilerini kanıtlama şansı buldu ve ardından okuluna geri döndü. Akademideki hocalık yılları 1905'e kadar sürdü.
Genç askeri öğrencilere Padişah II. Abdülhamid yönetimine karşıt fikirler aşıladığı iddiasıyla suçlanınca, hayatının en zorlu dönemlerinden biri başladı ve rütbeleri elinden alındı. Sürgün hayatı onu önce çöl sıcaklarıyla kavrulan Fizan'a, sonrasında ise sırasıyla Diyarbakır ve Erzurum'a sürükledi. Nihayet 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanıyla ilan edilen genel af, ona hak ettiği rütbeleri ve onurunu geri kazandırdı. Vatana dönüşünde ilk olarak Deniz Mektebi Müdürlüğü koltuğuna oturdu. Ardından Harbiye Nazırlığı Piyade Dairesi bünyesindeki Birinci Şube Müdürlüğü görevini yürüterek orduya hizmet etmeyi sürdü.
Beşiktaş'ın Kuruluşu ve Cephelerde Geçen Bir Ömür
Tarihler 1909 yılını gösterdiğinde Mahmut Şevket Paşa'nın yaverliğini yürüten Muhittin Bey, aynı yıl Beyoğlu mutasarrıflığına atandı. Bu önemli idari görev esnasında İttihat ve Terakki üyesi Fuat Bey'i bir spor kulübü açmaya yönlendirerek Türk sporunda tarihi bir adım attı. Onay sürecini hızlandırdığı Beşiktaş Osmanlı Jimnastik Kulübü'nün kurucu kadrosunda bulunarak, siyah-beyazlı camianın doğuşuna doğrudan katkı sağladı. Ancak vatanın savunması onu tekrar cephelere çağırıyordu. Balkan Savaşları ve akabinde patlak veren Birinci Dünya Savaşı'nda ön saflardaydı.
Askeri başarıları sayesinde 1912'de miralaylığa, 1916 yılında ise mirlivalık yani generallik rütbesine terfi ettirildi. Birinci Dünya Savaşı'nın en sıcak döneminde, Aralık 1916 ile Şubat 1919 arasında Hicaz Kolordu Komutanı olarak cepheyi yönetti. Savaşın dramatik biçimde sonlanmasının ardından İngiliz kuvvetlerine esir düşerek, Mısır'daki esir karargâhında zorunlu bir tutsaklık dönemi geçirmek zorunda kaldı. Tutsaklık günleri vatan hasreti ve mücadele azmiyle geçti.
Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyete Hizmet
Esaretten 9 Eylül 1921 tarihinde kurtulan deneyimli komutan, hiç vakit kaybetmeden Kurtuluş Savaşı'na destek vermek amacıyla Ankara'ya ulaştı. Kasım 1921 tarihine kadar Kastamonu ile Bolu çevresinin güvenliğini sağlamak için bölge komutanı olarak görev üstlendi. Hemen peşinden Adana ve havalisi komutanlığı'na getirilerek, işgalci Fransız birliklerine karşı yürütülen kritik operasyonların ve bölgenin teslim alınmasının mimarı oldu. Kurtarılmasının ardından Adana'nın hem askeri kumandanlığını hem de valiliğini üstlenerek düzeni yeniden tesis etti. Bu fedakarlıkları kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi.
Barışın tesis edilmesinden sonra askeri kimliğinin yanına diplomatik dehasını da ekleyen Akyüz, Tahran büyükelçiliği'ne atandı. 1925 senesinde ise yeni bir görevle Kahire büyükelçisi olarak ülkesini temsil etti. Ordudan 24 Eylül 1928'de emekli olarak tamamen Dışişleri Bakanlığı kadrolarında diplomatik çalışmalarına ağırlık vermeye başladı. Siyaset sahnesinde de aktif rol oynayarak TBMM bünyesinde IV., V. ve VI. dönem Kars milletvekili olarak meclise girdi. Ömrünü vatanına adayan bu kahraman devlet adamı, 13 Ekim 1940'ta vefat ettiğinde geride şanlı bir askeri ve siyasi geçmiş bırakmıştır. Naaşı Ankara Hava Şehitliği'nde ebedi uykusundadır.
Muhittin Akyüz'ün üstlendiği en önemli görevler şunlardır:
- Hicaz Kolordu Komutanlığı (1916-1919)
- Adana ve Havalisi Komutanlığı ve Valiliği (1921-1922)
- Tahran ve Kahire Büyükelçilikleri (1922-1928)
- TBMM Kars Milletvekilliği (IV., V. ve VI. Dönem)