Muhittin Baha Pars, 1884 yılında Bursa'da dünyaya gözlerini açtı. Kendisi, Türk kurtuluş mücadelesinin en kritik sivil liderlerinden biridir. Gazeteci, avukat ve öğretmen olarak kentin kurtuluşuna yön vermiştir. Pars sülalesine mensup olan vatansever aydın, 29 Ağustos 1954'te yine doğduğu bu şehirde vefat etti. Yaşamı boyunca bağımsızlık davasına, adalete ve eğitim dünyasına çok değerli katkılar sundu. Milli Mücadele yıllarında sergilediği kararlı duruşla adını tarihe yazdırmayı başardı.
Köklü Geçmişten Hukuk ve Kültür Arenasına
Muhittin Baha, geçmişi 600 yılı aşan ve bölge yönetiminde iz bırakan Pars sülalesinin en küçük ferdidir. Ahmet Baba Efendi Dergâhı şeyhi Bahâüddîn Efendi ile Bursa kumandanı Hafız Mustafa Paşa'nın kızı Nâkiye Hanım'ın evladı olarak dünyaya gelmiştir. Çocukluğu bu dergâhta geçen Muhittin Baha, kültürlü ve sanata düşkün bir aile ortamında büyüme şansına sahip olmuştur. Ağabeyleri Mehmet Baha ve Hakkı Baha da yaşadıkları dönemde Bursa'nın kültür ve sanat hayatını şekillendiren isimler arasındadır. Bursa Erkek Lisesi'nden mezun oldu. Daha sonra İstanbul Hukuk Mektebi'ne girerek 1913 yılında buradan başarıyla mezun olmuştur. Avukatlık mesleğinin yanında okullarda edebiyat, felsefe ve mantık dersleri vererek öğretmenlik vasfını da gururla taşımıştır. Fikir dünyasına katkı sunmak amacıyla 1 Aralık 1917 tarihinden itibaren Bursa Mecmuası adlı yayını çıkarmıştır. İşgal sebebiyle 1920'de kapanan bu dergi, Cumhuriyet'in ilanından sonra farklı sahipler ve sorumlularla 1950 yılına kadar yayımlanmıştır. Yayıncılık hayatı Pars için büyük tecrübeydi.
Milli MüCadele'nin Bursa Cephesindeki Öncüsü
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Milli Eğitim Bakanlığı'ndan aldığı özel izinle Çanakkale Cephesi'ne giderek askerlerin durumunu yakından incelemiştir. Cephedeki izlenimlerini öğrencilerine aktaran Pars, genç zihinlerde güçlü bir vatanseverlik duygusunun uyanmasına vesile olmuştur. Savaş sonrasında vatanseverlerin toplandığı Balıkesir Kongresi'ne katılarak Hüdâvendigâr Vilayeti adına Heyet-i Merkeziye üyeliğine seçilmeyi başarmıştır. Ermeni Kırımı iddialarının yargılandığı Bursa Divan-ı Örfiye mahkemelerinde, haksız suçlamalara maruz kalan pek çok devlet memurunu hiçbir ücret talep etmeden savunmuştur. İzmir'in işgali üzerine Bursa halkında direniş bilincini yaymak ve Kuva-yı Milliye teşkilatını kurmak için yoğunlaşmıştır. Bu çabaları nedeniyle Konya'ya sürgün edildi. Ancak Albay Bekir Sami Bey'in şehre gelmesiyle sürgün hayatı bitmiş ve Bursa'ya dönmüştür. Ağabeyi Hakkı Baha Bey ile birlikte Bursa Redd-i İlhak Cemiyeti'nin kurulmasında çok kritik roller üstlenmiştir. Sivas Kongresi'nin ardından kurulan Bursa Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin de kurucuları arasında yer alarak bağımsızlık meşalesini Bursa'da yakmıştır. Cemiyetin resmi yayın organı niteliğindeki Millet Yolu dergisini çıkararak halkın milli duygularını her zaman canlı tutmuştur. Dergi, 1927 yılına kadar yayınını sürdürdü. Pars ayrıca, 1920-1921 ve 1922-1923 yılları arasında iki dönem Hüdavendigar Vilayeti Davavekilleri Cemiyeti başkanlığı görevini yürütmüştür.
Meclis Kürsüsünde Bursa Savunması
Bursa'nın işgali sonrasında Batı Cephesi'ne bir inceleme gezisi düzenleyen Mustafa Kemal Paşa'nın bu önemli seyahatinde yer almıştır. Meclis genel kurulunda Bursa halkına yöneltilen haksız ithamlara karşı çıkan Pars, hemşehrilerinin vatan borcunu ödemekten asla kaçınmadıklarını kararlılıkla savunmuştur. Kürsüde yaptığı o unutulmaz savunmada vatan şairi Namık Kemal'in o meşhur ve sarsıcı dizelerini meclise okumuştur. "Vatan bağrına düşman dayamış hançerini, Yok mudur kurtaracak bahtı kara maderini." Bu anlamlı dizelerin ardından Mustafa Kemal Paşa da kürsüden aynı şairin dizelerini değiştirerek tarihi ve ümitvar bir cevap vermiştir: "Vatan bağrına düşman dayasın hançerini, Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini." Bu anlamlı diyalog, Türk parlamento tarihinin en heyecan verici ve unutulmaz anları arasındaki yerini almıştır.
Muhittin Baha Pars'ın meclis çatısı altında yürüttüğü milletvekilliği dönemleri şu şekildedir:
- I. Dönem Bursa Milletvekili
- V. Dönem Ordu Milletvekili
- VI. Dönem Bursa Milletvekili
- VII. Dönem Bursa Milletvekili
- VIII. Dönem Bursa Milletvekili