Baltacı Mehmet Paşa Kimdir?

Baltacı Mehmet Paşa, 1662 yılında Çorum ilinin Osmancık kazasında dünyaya gelmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun askeri ve siyasi geçmişinde derin izler bırakan bu ünlü devlet adamı, saray hiyerarşisinde en alt basamaklardan başlayarak sadrazamlık makamına kadar tırmanmayı başarmış sıra dışı bir şahsiyettir. Genç yaşlarında ilim merakıyla Trablus, Tunus ve Cezayir taraflarına kadar seyahat eden Mehmed Paşa, daha sonra payitaht İstanbul'a gelerek saraya intisap etmiştir. Prut Savaşı'nda Rus ordusunu köşeye sıkıştırmasıyla ve sonrasında ortaya atılan tarihi söylentilerle tanınan paşa, 1712 yılında Limni adasında sürgünde hayatını kaybetmiştir. Saray entrikalarının odağında yer alan Mehmed Paşa'nın biyografisi, bir dönemin askeri mücadelelerini anlamak adına büyük önem taşımaktadır.

Saraydan Sadrazamlığa Uzanan Yükseliş Yolu

Seyahatlerinin ardından başkente dönen Mehmed, akrabası Hacı Sefer Ağa vasıtasıyla saraya girmiştir. Ayrıca sarayda sırasıyla şu görevleri yürütmüştür:

• Sarayın koruma ve hizmet işlerini üstlenen baltacılık,
• Resmi belgelerin yazımıyla ilgilenen yazıcılık,
• Güzel sesiyle icra ettiği müezzinlik.

Bu süreçte Şehzade Ahmed ile yakın bir dostluk kurmuştur. 1703 yılındaki Edirne Vakası sırasında isyancılarla yakın ilişkiler kuran Mehmed Paşa, Şehzade Ahmed'in Sultan III. Ahmed unvanıyla tahta çıkması sürecinde son derece büyük bir gayret ve sadakat sergilemiştir. Padişahın tahta geçmesiyle hızlıca yükseleceğini umsa da dönemin Sadrazamı Moralı Damad Hasan Paşa kendisini rakip gördüğünden yükselişini engellemiştir. Bir ara birinci mirahur olsa da tahsildarlık göreviyle Trablus ve Halep taraflarına gönderilerek saraydan uzaklaştırılmıştır. Kalaylıkoz Ahmed Paşa'nın sadrazam olmasıyla İstanbul'a dönebilen paşa, 6 Kasım 1704 tarihinde vezirlikle kaptan-ı deryalık makamına getirilmiştir. Bu görevdeyken sadrazamın azli için çeşitli planlar yürütmüş ve nihayetinde hedefine ulaşarak sadrazam olmuştur. Aynı zamanda ilk sadrazamlığı döneminde kendi yandaşlarını göreve getirmek dışında önemli bir iş yapamadan azledilmiştir. 1707'de Erzurum valiliği ve Sakız muhafızlığına, 21 Ocak 1709'da ise Halep valiliğine atanmıştır.

Prut Seferi ve Rus Ordusunun Kuşatılması

Köprülüzade Numan Paşa'nın yerine 18 Ağustos 1710'da ikinci kez sadrazam olan Baltacı Mehmet Paşa, makama gelir gelmez İsveç Kralı XII. Carl'ın (Demirbaş Karl) Osmanlı'ya sığınmasıyla gerilen Osmanlı-Rus ilişkileriyle meşgul olmuştur. Kuzey sınırlarını ihlal eden Ruslar'a karşı açılan Prut Seferi'ne ordunun komutanı yani serdar-ı ekrem olarak atanan paşa, ordusuyla 9 Nisan 1711'de yola çıkmıştır. Tarihler 18 Temmuz 1711'i gösterdiğinde Osmanlı ordusu, Prut Nehri bataklıklarında Rus kuvvetleriyle karşılaşmıştır. Dört gün süren Prut Savaşı'nda Rus ordusu tamamen kuşatılmış ve çaresiz kalmıştır. Bunun üzerine Rus Çarı I. Petro, gelecekteki eşi I. Katerina aracılığıyla Osmanlı'nın tüm şartlarını kabul eden bir barış teklifi sunmuştur. Teklifi uygun gören Baltacı Mehmet Paşa, 22 Temmuz 1711'de barış antlaşmasını imzalamıştır.

Katerina Söylentileri ve Sürgün Yılları

Barış antlaşmasının imzalanması ilk başta III. Ahmed'i memnun etse de kısa sürede İstanbul'da Baltacı ile I. Katerina arasında ilişki kurulduğuna dair söylentiler yayılmıştır. Çar Petro'nun vaatlerini yerine getirmekte gecikmesi de sadrazama karşı sarayda güçlü bir muhalefetin oluşmasına yol açmıştır. Paşa'nın antlaşma sonuçlarını almada yavaş davranması aleyhine yorumlanmıştır. Padişahın emriyle Eylül 1711'de Edirne'ye çağrılan paşanın, 20 Kasım 1711'de sadrazamlık mührü kendisinden geri alınmış ve ardından aralık ayında kalebent olarak Midilli adasına sürülmüştür. Temmuz 1712'de Limni adasına nakledilen paşa, aynı yıl eylül ayında elli yaşını aşmış olarak vefat etmiştir. Kabri, Niyâzî-i Mısrî'nin hazîresinde bulunmaktadır. Hırslı ve entrikalara meyilli mizaç yapısıyla tanınan Baltacı Mehmet Paşa'nın Fatma adında bir kızı ve bir oğlu bulunmaktaydı.