Polonya'nın Malbork topraklarında yoksul bir köylü ailesinin kızı olarak dünyaya gelen ve hayatına Marta Elena Skavronska ismiyle başlayan I. Katerina, çamaşırcılıktan Rus İmparatorluğu'nun zirvesine uzanan sıra dışı bir yaşam öyküsünün başkahramanıdır. 15 Nisan 1684 tarihinde doğan Katerina, henüz üç yaşındayken öksüz kalarak Lüterci papaz Johann Ernst Glück himayesinde büyümüştür. Genç kızlığında, Ruslar ile İsveçliler arasında 1700 yılında patlak veren savaşta esir düşmesi, onun kaderini tamamen değiştirmiştir. Rus ordusunun eline geçen bu kimsesiz köylü kızı, Çar'ın en yakın danışmanlarından birinin konağında çamaşırcılık yaparken, zekası ve zarafetiyle Rus İmparatorluğu'nun en güçlü adamı I. Petro'nun dikkatini çekmeyi başarmıştır.
Çar'ın Gönlünü Çelen Esir Kızdan Çariçeliğe
Konağa sık sık gelen Rus Çarı I. Petro ile yolları kesişen genç kadın, hükümdarın kalbini kazanarak sarayın kapılarını aralamıştır. 1703 yılında Çar'dan ilk çocuğunu dünyaya getiren Katerina, 1705 senesinde büyük bir dönüşüm yaşayarak Ortodoks mezhebine geçmiş ve Ekaterina Aleksiyevna adını almıştır. Bu büyük aşk zamanla resmileşti. 1712 yılının Şubat ayında görkemli bir evlilik yapıldı. Çiftin bu evlilikten tam 11 çocuğu dünyaya gelse de, bu çocuklardan sadece iki kızları hayata tutunabilmiştir. Bu kızlardan Anna ve Yelizaveta hayatta kalırken, Yelizaveta ilerleyen yıllarda annesi gibi Rusya tahtına çariçe olarak oturacaktır. Katerina kocasına her zaman sadık kaldı. Yıllar boyunca onun en büyük destekçisi oldu.
Prut Savaşı ve Baltacı Mehmet Paşa Efsanesi
Rusya Çarlığı ile Osmanlı İmparatorluğu'nu 1710-1711 yıllarında karşı karşıya getiren Prut Savaşı, Katerina'nın adını tarihin en gizemli sayfalarına yazdırmıştır. Kuşatma altındaki Rus ordusunun tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı o kritik günlerde, Çar Petro büyük bir çaresizlik içinde çıkış yolu aramaktaydı. Osmanlı ordusunun son taarruz emrini beklediği bu ölüm kalım anında Katerina, tarihin seyrini değiştirecek bir öneri sundu. Kocasına, Osmanlı'ya teslim olarak barş teklifinde bulunmalarını tavsiye etti. Dönemin Osmanlı Sadrazamı Baltacı Mehmet Paşa, geçmişteki yenilgilerin yükünü ve riskleri gözeterek bu barş teklifini kabul etti.
Bu olay, yıllar boyunca Katerina ile Baltacı Mehmet Paşa arasında gizli görüşmeler yapıldığına dair pek çok efsanenin doğmasına yol açmıştır. Popüler kültürde ve halk anlatılarında Katerina'nın sadrazamla bizzat müzakere ettiği iddia edilse de, dönemin tarihi gerçekleri oldukça farklıdır. Prut Savaşı'nı tüm ayrıntılarıyla kaydeden hem Osmanlı hem de Rus kaynaklarındaki ruznameler incelendiğinde, bu iki ismin yüz yüze geldiğine dair hiçbir resmi kayda rastlanmamaktadır. Ancak bu efsanevi iddia, Katerina'nın zekası ve kriz anındaki diplomatik dehasının bir simgesi olarak varlığını korumuştur.
Rusya Tahtında Tek Başına Bir Kadın
Kriz anlarında gösterdiği dirayetle Çar'ın güvenini pekiştiren Katerina, 1714 yılında düzenlenen büyük bir törenle resmen taç giymiştir. Eşi I. Petro'nun 8 Şubat 1725 tarihinde arkasında bir vâris bırakmadan vefat etmesi, sarayda büyük bir taht mücadelesini tetiklemiştir. Asillerin ve aristokrasinin sert muhalefetine rağmen, saray muhafızları ile bazı nüfuzlu askerlerin güçlü desteğini arkasına alan Katerina, Rusya'nın yeni hükümdarı olarak "Çariçe" ilan edilmiştir. Hükümdarlığı boyunca devlet işlerini yürütürken pratik bir yol izlemiş ve yönetim sorumluluğunu kocası Petro'nun ölmeden önce kurduğu altı kişilik seçkin danışmanlar heyetine devretmiştir.
Katerina'nın çariçelik dönemindeki dış politika hamleleri de son derece önemlidir. Rusya bu süreçte, İngiltere, Fransa ve Prusya'nın bir araya gelerek oluşturduğu güçlü Hannover Birliği'ne karşı denge kurmayı amaçlamıştır. Bu hedef doğrultusunda Katerina yönetimi, Avusturya ve İspanya'nın yanında saf tutarak dengeleri gözetmiştir. Ancak bu görkemli saltanat uzun ömürlü olmamıştır. Dönemin amansız hastalığı olan tüberküloza yakalanan çariçe, 17 Mayıs 1727 tarihinde Tsarskoye Selo'da, 43 yaşında hayata gözlerini yumuştur.
Orijinal adı Marta Elena Skavronska olan ve 1705'te Ortodoks olarak Ekaterina Aleksiyevna adını alan çariçenin hayatındaki önemli isimler şunlardır:
- I. Petro: Rusya Çarı ve Katerina'nın 1712 yılında evlendiği eşi.
- Yelizaveta: Çiftin hayatta kalan iki kızından biri ve geleceğin Rus çariçesi.
- Anna: Çiftin hayatta kalarak yetişkinliğe ulaşan diğer kızı.
- Johann Ernst Glück: Anne ve babasını üç yaşında kaybeden Katerina'yı büyüten Lüterci papaz.