Osmanlı İmparatorluğu'nun yok oluşun eşiğine geldiği bir dönemde sahneye çıkan I. Mehmet, parçalanan devleti yeniden ayağa kaldırmıştır. Bunu da uyguladığı son derece başarılı askeri ve siyasi hamleleriyle hayata geçirmiştir. Şehzade, 1389 yılında dönemin önemli merkezlerinden Edirne'de dünyaya gelmiştir. Babası Yıldırım Bayezid'in esir düştüğü Ankara Savaşı sonrasındaki derin kaos dönemini sonlandırmak için mücadele etmiştir. Bursa Sarayı'nda aldığı saray eğitiminin ardından henüz genç yaşta yönetim tecrübesi kazanan hükümdar, kardeşlerinin isyanlarını sabırla bertaraf ederek dağılan yönetimi tek bir çatı altında birleştirmeyi başarmıştır. Bu başarısıyla cihan devletinin İkinci kurucusu sayıldı.
Kardeşler Arasındaki Taht Savaşları ve Fetret Dönemi
Yıldırım Bayezid ile Devlet Hatun'un oğlu olan şehzade, 1391 yılında henüz on iki yaşındayken Amasya Sancakbeyi olarak görevlendirildi. Burada devlet idaresini en ince ayrıntılarına kadar öğrenen I. Mehmet, 1402 yılındaki meşhur Ankara Savaşı'na katıldı. Savaşın ardından Timur ordusu Anadolu'yu tamamen talan etti. Bu yıkım, ülkede derin bir kaos yarattı. Bu süreçte Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında tahtı ele geçirme mücadeleleri patlak verdi. Süleyman Çelebi Edirne'de, İsa Çelebi Balıkesir ve Bursa civarında, Çelebi Mehmet ise Amasya'da egemenliğini ilan etti. Anadolu topraklarını paylaşma teklifini reddeden kardeşi İsa'yı Ulubat Savaşı'nda yenen I. Mehmet, Bursa'yı ele geçirdi. Ancak Süleyman Çelebi'nin Edirne'den büyük bir kuvvetle gelmesi üzerine Bursa'yı geçici olarak kaybetse de mücadeleden asla vazgeçmedi. Batı Anadolu'daki Aydınoğlu, Menteşe ve Germiyan beylerini kendi yanına çekerek gücünü pekiştiren azimli hükümdar, konumunu sağlamlaştırdı. 1409 yılında kardeşi Musa Çelebi'yi Rumeli'ye gönderdi. Bu stratejik hamle, Süleyman Çelebi'nin Edirne'ye dönmesini sağladı. Bu durumu fırsat bilerek Bursa'da idareyi tekrar eline alan I. Mehmet, daha sonra Rumeli'de saltanat süren Musa Çelebi'yi de Çamurlu Derbent'te yenilgiye uğrattı. Böylece 1413 yılında Fetret Devri resmen sona erdi.
Anadolu'da Birlik ve Rumeli Seferleri
Tahtı tek başına devraldıktan sonra iç huzuru sağlamaya odaklanan padişah, 1414 yılında Karamanoğulları tarafında desteklenen Aydınoğlu Cüneyt Bey'in isyanıyla karşılaştı. Askerlerini isyan bölgesine sevk ederek bu tehlikeyi büyümeden savuşturan hükümdar, af dileyen Cüneyt Bey'in topraklarını imparatorluğa dahil etti. Hemen ardından Konya üzerine yürüyen sultan, Karamanoğlu Mehmet Bey ile yaptığı anlaşma neticesinde Akşehir ve Ilgın'ı müttefiki Germiyanoğlu Yakup Bey'e devretti. Yönünü tekrar Rumeli topraklarına çeviren Çelebi Mehmet, Osmanlı'ya karşı düşmanca bir tavır sergileyen Eflak Beyliği'ni vergiye bağlayarak sınır güvenliğini güvence altına aldı. Bununla birlikte 1416 yılında babasından miras kalan zayıf donanmayı güçlendirerek denizlerde de varlık gösterdi. Bu atılım, Osmanlı tarihinin Venediklilerle yapılan ilk deniz savaşlarına da zemin hazırladı.
İsyanlar, İmar Faaliyetleri ve Son Günleri
Devletin birliğini sağlamlaştırma çabaları sürerken padişah, iki büyük iç tehditle yüzleşmek zorunda kaldı. İznik bölgesinde İslam inancına aykırı fikirler yayan Şeyh Bedrettin, Torlak Kemal ve Börklüce Mustafa ile birlikte İzmir ve Manisa'da büyük bir ayaklanma başlattı. Hızla yayılan bu tehlikeli kalkışma, sultanın kararlı hamleleriyle 1420 yılında tamamen kontrol altına alındı. Diğer taraftan, tahtta hak iddia eden kardeşi Mustafa Çelebi'nin çıkardığı isyan da başarıya ulaşamadı. Kamuoyunda Düzmece Mustafa olarak anılan şehzade, mağlubiyetin ardından Bizans'a sığınmak zorunda kaldı. Çelebi Mehmet, Bizans ile yaptığı anlaşma uyarınca kardeşini para karşılığında hapsettirerek taht kavgalarını önledi.
Savaşlarla geçen saltanatına rağmen imar faaliyetlerini de ihmal etmeyen I. Mehmet, sanata ve mimariye büyük önem verirdi. Onun döneminde inşa edilen başlıca eserler şunlardır:
- Bursa'daki dünyaca ünlü Yeşilcami ve medresesi,
- Edirne'deki tarihi Eski Cami,
- Amasya'da bulunan zarif Şehzade Türbesi.