.jpg?width=640)
Türk edebiyatının ve İslam dünyasının en tesirli edebi şahsiyetlerinden biri kabul edilen Süleyman Çelebi, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş döneminde, Orhan Gazi devrinde 1351 senesinde Bursa'da dünyaya gözlerini açmıştır. Kültürel ve dini hayatımızın köşe taşlarından biri olan bu kıymetli müellif, genç yaşlarından itibaren aldığı köklü eğitimle temayüz etmiş ve padişahın da teveccühünü kazanarak 1399 yılında inşası tamamlanan meşhur Bursa Ulu Cami'nin ilk başimamı olarak atanmıştır. Yüzyıllardır gönüllerde taht kuran ve her vesileyle büyük bir huşu içinde okunan meşhur eseri Vesilet'ün Necat'ı (Kurtuluş Vesilesi), Hazret-i Muhammed'in diğer peygamberlerden üstünlüğünü ve onun benzersiz konumunu savunmak gayesiyle 1409 yılında kaleme almıştır. Dönemin ilmi çevrelerinde yüksek bir saygınlığa sahip olan şair, yaşadığı dönemden bugüne kadar uzanan ve halkın hafızasında silinmez izler bırakan muazzam mirasını işte bu tarihi Bursa topraklarında, samimi ve duru bir Türkçe ile inşa etmiştir.
Bursa Ulu Cami'de Başlayan Manevi Yolculuk
Gençlik yıllarında Bursa'da dönemin en seçkin hocalarından dersler alarak kendisini yetiştirdiği tahmin edilen Süleyman Çelebi, Osmanlı devlet adamlarından Vezir Ahmet Paşa'nın oğludur. Sahip olduğu derin bilgi birikimi ve vakur duruşuyla kısa sürede çevresinin takdirini toplamıştır. O dönemde 'Çelebi' unvanı, genellikle ilim tahsil etmiş bilge kişilere ve Mevlevi tarikatının önde gelen şahsiyetlerine verilen saygın bir sıfattı. Şairin Mevlevi olduğuna dair kesin ve somut bir delil bulunmasa da, entelektüel donanımı ve irfanı sayesinde bu sıfata layık görüldüğü muhakkaktır. Bilgili ve olgun tavırları sayesinde kısa zamanda Osmanlı sarayının ve bizzat Padişah Yıldırım Bayezid'in dikkatini çekmeyi başarmıştır. Bu ilgi ve güvenin tabii bir neticesi olarak, yapımı 1399 yılında nihayete eren tarihi Bursa Ulu Cami'nin imamlık makamına getirilmiş, böylelikle ömrünün en verimli manevi dönemini bu kutsal mekanda ifa etmeye başlamıştır.
Vesilet'ün Necat'ın Doğuşu ve Edebi Gücü
Süleyman Çelebi'yi edebiyat tarihimizin en müstesna köşesine taşıyan hadise, onun yüreğinde beslediği derin peygamber sevgisidir. Rivayetlere göre, Bursa Ulu Cami'de vaaz veren bir vaiz, Hazret-i Muhammed'in diğer peygamberlerden hiçbir farkı ve üstünlüğü olmadığını iddia etmiştir. Bu sözler karşısında derin bir teessür ve üzüntü duyan mümtaz şair, peygamberimizin en büyük ve en son elçi olduğunu tüm dünyaya haykırmak ve kanıtlamak amacıyla meşhur eserini kaleme almaya karar vermiştir. 1409 yılında tamamladığı ve asıl ismi Vesilet'ün Necat olan bu şaheser, halk arasında sevilerek doğrudan Mevlid olarak adlandırılmıştır.
Klasik Türk edebiyatının mesnevi tarzında kaleme alınan bu eşsiz dini hikayesi, toplamda 732 beyitten oluşmaktadır. Aruz vezninin 'Fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılan eser, son derece duru, sıcak ve samimi bir Türkçe ile yoğrulmuştur. Ne yazık ki şairin kendi elinden çıkan orijinal nüsha günümüze ulaşamamıştır. Ancak günümüze kalan en eski el yazması nüsha, İstanbul Ayasofya Kütüphanesi'nde muhafaza edilen 1510 tarihli kayıttır.
Mevlid, yapısal olarak belirli bölümlerden meydana gelir:
- Münacaat: Eserin hemen başında yer alan ve Yüce Allah'a yakarışı içeren mukaddime bölümüdür.
- Viladet: Hazret-i Muhammed'in dünyaya gelişini anlatan coşkulu kısımdır.
- Risalet: Peygamberlik vazifesinin müjdelendiği bölümdür.
- Miraç: Peygamber efendimizin göğe yükselişini tasvir eden mucizevi kısımdır.
- Rıhlet: Peygamberin vefatını derin bir hüzünle aktaran son bölümdür.
- Dua: Eserin nihayetinde okuyucu ve dinleyiciler için niyazda bulunulan kapanış bölümüdür.
Eserin halk tarafından bu denli benimsenmesinin en temel sebebi, barındırdığı olağanüstü yalınlık, coşku, sıcaklık ve samimiyettir. Adeta halka halkın diliyle seslenen bu mesnevi, Türk kültür coğrafyasında asırlardır her doğumda, ölümde ve kutsal gecede aynı aşkla okunmaktadır.
Süleyman Çelebi'nin Ebedi İstirahatgâhı ve Mirası
Hayatını ilme, ibadete ve edebi çalışmalara vakfeden büyük usta, kaleme aldığı diğer şiirleriyle de divan edebiyatına katkılar sunmuştur. Ancak onun adını ölümüz kılan yegane abidevi eser her zaman Mevlid olmuştur. Süleyman Çelebi, takvimler 1422 yılını gösterdiğınde, doğup büyüdüğü ve ömrünü adadığı kadim şehir Bursa'da 71 yaşında hayata gözlerini yumuştur. Mübarek naaşı, bugün de pek çok ziyaretçinin uğrak noktası olan ve Bursa'nın Çekirge yolunda yer alan Yoğurtlu Baba Mezarlığı'ndaki kendi türbesinde medfundur. Bıraktığı edebi ve manevi miras, sadece Anadolu topraklarında değil, tüm Türk dünyasında asırlardır yankılanmaya ve gönülleri aydınlatmaya devam etmektedir.