I. Petro Kimdir?

9 Haziran 1672 tarihinde Moskova'da dünyaya gelen I. Petro, 1682 ile 1725 yılları arasında hüküm sürmüş olağanüstü bir Rus çarıdır. Ülkesini Avrupa'nın gerisinde kalmaktan kurtarmak isteyen kararlı lider, gerçekleştirdiği radikal askeri ve kültürel hamlelerle Rus Çarlığı'nı küresel bir güce dönüştürmüştür. Hükümdarlığı boyunca sıcak denizlere inme gayesiyle hareket eden Petro, modern Rus ordusunu ve donanmasını sıfırdan inşa etmiştir. Sıra dışı kişiliği ve Batı tarzı köklü reformları sayesinde dünya tarihinde derin izler bırakmıştır.

Batı Dünyasından İlham Alan Bir Gençlik ve İktidar Savaşı

Çar Aleksey Mihayloviç ile Natalya Narışkina'nın oğlu olan Petro, babasının vefatıyla taht mücadelelerinin ortasında kaldı. Üvey ağabeyi III. Fyodor'un çocuksuz ölümüyle, hastalıklı üvey kardeşi V. İvan ile ortaklaşa tahta çıkarıldı. Çocukluk döneminde, üvey ablası Sofia Alekseyevna'nın naipliği altında annesiyle Moskova dışındaki Alman mahallesinde yaşamak zorunda kaldı. Bu bölge onun dünyasını değiştirdi. Burada yaşayan Avrupalı askerlerden topçuluk, askeri istihkam ve gemicilik üzerine son derece kapsamlı eğitimler aldı. Denizciliğe ve gemi inşasına olan büyük ilgisi daha 14 yaşındayken kendisini göstermeye başlamıştı. Annesinin zoruyla 1689 yılında Eudoxia Lapoukine ile evlendi ancak muhafazakar eşiyle hiçbir zaman uyuşamadı. Aynı yıl gerçekleştirdiği saray darbesiyle ablası Sofia'nın yönetimine son vererek idari gücü eline geçirmeyi başardı. Annesinin 1694'teki ölümüyle ülkenin tek hakimi haline gelirken, 1696'da ortak çarı V. İvan'ın vefatıyla tahtın yegane sahibi oldu.

Rusya'yı Denizlere ve Modernleşmeye Açan Radikal Reformlar

Petro tahta çıktığında Rusya, dış dünyayla bağlantısı son derece kısıtlı ve limanlardan yoksun bir kara devletiydi. Büyük hedefleri olan Petro, ticareti canlandırmak istiyordu. İlk hedefi olan Osmanlı denetimindeki Azak Kalesi'ni 1695'te kuşattı ancak deniz kuvvetlerinden yoksun ordusu başarısız oldu. Bu yenilgiden ders çıkararak Don Nehri kıyısında hızlıca bir nehir donanması kurdu ve 1696'da kaleyi fethetmeyi başardı. Soylu ailelerin çocuklarını Avrupa'ya eğitime gönderdi. 1697 yılında, Osmanlı Devleti'ne karşı Avrupa'da güçlü ittifaklar aramak ve denizcilik ile gemicilik alanındaki son teknolojik gelişmeleri yerinde incelemek amacıyla, kimliğini gizleyerek büyük bir diplomatik heyetle Batı seyahatine çıktı. Moskova'da çıkan Streltsy ayaklanması yüzünden seyahatini kesip Rusya'ya dönerek isyancıları sert şekilde cezalandırdı. Avrupa dönüşünde radikal bir kararla tüm saray mensuplarının ve memurların sakallarını kesmelerini emretti. Sakalını kesmeyen aristokratlara ise yıllık yüz ruble sakal vergisi getirdi. Hükümdarın ülkeyi modernleştirmek adına gerçekleştirdiği başlıca radikal yenilikler şunlardır:

• Geleneksel takvimin değiştirilerek yılbaşının 1 Ocak'a alınması ve protestan takviminin kabulü,
• Rus aristokrasisi (Boyarlar) ve memurlar için sakal kesme zorunluluğunun getirilmesi,
• Soylu ailelerden seçilen gençlerin denizcilik ve mühendislik eğitimi için Avrupa'ya gönderilmesi.

Osmanlı ile 1700 yılında İstanbul Antlaşması'nı imzalayarak Azak'ı aldı ve gözünü Baltık Denizi'ne dikti.

Kuzey Savaşları, St. Petersburg ve Prut Yenilgisi

Baltık kıyılarına ulaşmak için İsveç'e karşı Kuzey İttifakı'nı kuran Petro, 1700'deki Narva Muharebesi'nde ağır bir yenilgi aldı. Pes etmeyerek ordusunu başan aşağı yeniden yapılandırdı. Neva Nehri deltasında yer alan geniş bataklıkları on yılı aşkın bir süre boyunca binlerce işçinin emeğiyle ıslah eden çar, Avrupa mimarisinin en görkemli örneklerini barındıran modern bir başkenti adeta sıfırdan inşa etmeyi başardı. İnşası büyük zorluklarla süren bu yeni şehir, 1712 yılında Rusya'nın resmi başkenti ilan edildi. İsveç Kralı XII. Karl'ı 1709 yılındaki Poltova Muharebesi'nde kesin bir bozguna uğrattı. Osmanlı topraklarına sığınan İsveç kralını takip eden Rus ordusu yüzünden Osmanlı İmparatorluğu ile savaş başladı. Vezîriâzam Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından Prut Nehri kıyısında çember içine alınan Petro, esir düşme ihtimaline karşı senatoya kendisini hükümdar tanımamalarını söyleyen bir emirnâme yazacak kadar büyük bir çaresizlik yaşadı. Ruslar barış görüşmesi talep etti. Prut Antlaşması ile Azak Kalesi Osmanlı'ya geri verildi. Bu süreçte ikinci eşi Ekaterina Aleksiyevna (I. Katerina) ile evlenen çarın bu evlilikten sadece Anna ve Yelizaveta isimli iki kızı hayatta kaldı. İsveç ile savaşı sonlandıran Nystad Antlaşması ile senato tarafından "Büyük" ve "İmparator" unvanlarına layık görüldü. Hazar Denizi kıyılarına düzenlediği seferler sırasında sağlığı bozulan modern Rusya'nın kurucusu, 8 Şubat 1725'te Sankt Petersburg'da 53 yaşında hayata gözlerini yumdu.