I. Petro Kimdir?

Kimdir?

Büyük Petro ya da I. Petro (Rusça: Пётр Первый), Pyotr Alekseyeviç adıyla 9 Haziran 1672'de doğmuş, 8 Şubat 1725'te ölmüş Rus hükümdardır. Rusya Çarlığı'nı 7 Mayıs 1682'den 1696'ya kadar üvey ağabeyi V. İvan ile birlikte, 1696'dan ölümüne kadar Rus İmparatorluğu'nu tek başına yönetti. Geleneksel sosyal ve politik sistemleri modern, bilimsel, Batılılaştırılmış ve Aydınlanma'ya dayalı sistemlerle değiştiren kültürel devrime öncülük etti. 1917'ye kadar başkent kalan Sankt-Peterburg şehrini kurmasıyla da tanınır.

Gençliği ve iktidara yükselişi

Çar I. Aleksey'in ikinci eşi Natalya Narişkina'dan olan oğludur. 1682'de zayıf ve hastalıklı üvey ağabeyi V. İvan'la birlikte tahta çıktı; naiplik üvey ablası Sofia Alekseyevna'ya verildi. Annesiyle Moskova dışındaki "Alman mahallesi"nde yaşadı, Avrupalılarla yakınlık kurdu ve Avrupalı askerlerden topçuluk ve istihkâm eğitimi aldı. 14 yaşından itibaren gemilere büyük ilgi duydu. 1689'da annesinin zoruyla Yevdokiya Lopuhina ile evlendi; çift hiç uyuşamadı.

17 yaşında bir saray darbesiyle yönetimi ablası ile Golitsın'in elinden aldı. 1694'te annesinin ölümüyle yönetimin tek hâkimi oldu, 1696'da İvan'ın ölümüyle tahta tek başına sahip oldu.

Azak ve Avrupa seyahati

Ticaret için sıcak denizlere inmenin gerektiğini fark etti. 1695'te Azak Kalesi'ni almaya çalıştı ancak donanması olmayan Rus ordusu 96 günlük kuşatmanın ardından çekildi. 1695-1696 kışında Voronej'de bir nehir donanması kurdu ve 6 Ağustos 1696'da kaleyi kara ve deniz yoluyla kuşatıp aldı. Ardından soylu gençleri eğitim için İngiltere, İtalya ve Hollanda'ya gönderdi, kendisi de 1697'de kimliğini gizleyerek Almanya, Hollanda ve İngiltere'ye gidip marangozluk, tıp ve gemi yapımı üzerine çalıştı.

Moskova'daki Streltsy ayaklanması nedeniyle dönüp ayaklanmayı bastırdı. Avrupa gezisinden sonra saraylıların sakal kesmesini ve Batılı giysiler giymesini istedi, sakal için yıllık 100 ruble vergi koydu, yeni yılı 1 Eylül'den 1 Ocak'a aldı. 1698'de Yevdokiya'dan boşanıp onu manastıra kapattırdı.

Savaşlar ve Sankt-Peterburg

Osmanlılarla 1700'de barış imzalayıp Baltık kıyılarına yöneldi. Kuzey İttifakı İsveç'e savaş açtı; Rusya'nın ilk saldırısı 1700'deki Narva Savaşı'nda eğitimsiz askerler yüzünden felaketle bitti. Petro ordusunu yeniden düzenledi, 1708'deki Lesnaya Savaşı ve Poltava Muharebesi'nde İsveç Kralı XII. Karl'ı yendi. 1711'de Prut Nehri kıyısında Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunca kuşatıldı; 21 Temmuz'da imzalanan Prut Antlaşması ile Azak yeniden Osmanlılara geçti.

Neva Nehri deltasında 16 Mayıs 1703'te Aziz Petro ve Pavel Kalesi'nin temelini atarak Sankt-Peterburg'u kurdu; şehir 1712'de başkent ilan edildi. 1712'de Marta Skavronska'yla (Ekaterina Aleksiyevna) evlendi; bu evlilikten doğan on bir çocuktan yalnızca Anna ve Yelizaveta yaşadı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki I. Petro maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.