Korkunç İvan Kimdir?

Çocukluğu ve çar olarak taç giymesi

IV. İvan, İvan Vasiliyeviç ya da yaygın adıyla Korkunç İvan, 25 Ağustos 1530'da Moskova'nın Kolomenskoye bölgesinde doğdu. III. Vasili'nin ikinci eşi Elena Glinskaya'dan olan en büyük oğluydu ve III. İvan'ın torunuydu. Babasının ölümü üzerine üç yaşında Moskova Knezliği'nin başına geçti. Gençliğinde etrafında toplanan reformcu bir grup onu 1547'de, 16 yaşındayken Tüm Rusya'nın çarı olarak taçlandırdı. Bu şekilde son Moskova knezi ve ilk Rus çarı oldu.

Reformlar ve fetihler

Saltanatının ilk yıllarında Seçilmiş Meclis olarak bilinen reformcu grupla yönetimi sürdürdü. 1549'da çarın topladığı yeni bir meclis olan Zemski Sobor'u kurdu; 1550'de sivil ve ruhani büyüklerden oluşan bir Sobor topladı ve devlet ile kilise kanunlarını görüştürdü. Dönemin yasalarını gözden geçirerek yerel özerklik unsurları içeren reformlar yaptı ve Rusya'nın ilk daimi ordusu olan streltsy birliğini oluşturdu. Kazan ve Astrahan hanlıklarını fethederek Volga Nehri'nin tamamını Rus egemenliği altına aldı. Rusya'ya ilk matbaayı getirdi; ayrıca İngiltere başta olmak üzere Avrupa devletleriyle ilişkilerin derinleşmesi, Osmanlı İmparatorluğu ile savaşlar ve Sibirya'nın fethi gibi uzun yıllar sürecek süreçleri başlattı.

Opriçnina dönemi

Mümtaz Heyet 1553'ten itibaren çarın gözünden düşmeye başladı. İvan'ın eşi Anastasya 1560'ta İvan ve Fyodor adlı iki çocuk bırakarak öldü; eşinin onun üzerinde güçlü etkisi vardı. Bu dönemde birçok kişi sürgüne gönderildi. 1564'te çocuklarını, maiyetini ve saray hazinesini alarak Kremlin'i terk etti ve bir yıl sonra soyluların ihanet içinde olduğunu yazdı. İki ay sonra Moskova'ya döndü ve hainleri cezalandırmaya başladı. Opriçnina denilen idari sistemi kurdu; Rusya'nın ilk siyasal polis örgütü olan opriçnina birlikleriyle acımasız tasfiyeler yoluyla mutlakiyetçi denetimi sağladı. Gücünü pekiştirdikten sonra danışmanlarından kurtuldu ve Baltık Denizi'nde bir güç merkezi kurmak amacıyla 1558-1583 arasında süren Livonya Savaşı'nı başlattı. Bu savaş Rusya'yı harap etti, Livonya üzerinde denetim kurma girişimi başarısız oldu ve İngriya kaybedildi. Saltanatının sonraki yılları oprichnikilerin gerçekleştirdiği Novgorod katliamı ve Tatarların Moskova'yı yakmasıyla damgalandı.

Kişiliği ve ölümü

Tarihçiler İvan'ı farklı değerlendirir: bazıları onu çılgın bir sadist olarak betimler, bazıları bencil soylulara diz çöktüren ve kişisel otokrasiyi kuran yetenekli bir lider olarak över. Dini ritüellere titizlikle uyar, sabahın dördünde kalkıp iki üç saat dua ederdi; ancak amaçları gerektirdiğinde kiliseyi hiçe sayardı. Bir öfke anında en büyük oğlu İvan İvanoviç'e sopayla vurdu ve genç adam 1582'de öldü. Novgorod'un ihanet planladığı kuşkusuyla kenti talan etti ve 60.000 kişiyi katletti. 28 Mart 1584'te Bogdan Belski ile satranç oynarken 53 yaşında öldü. 1960'larda mezarını açan arkeologlar cıva kalıntıları buldu; bu, zehirlendiğine dair kanıt oluşturabilir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Korkunç İvan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.