Sokollu Mehmed Paşa Kimdir?

16. yüzyılda üç büyük padişahın egemenlik dönemlerinde Osmanlı İmparatorluğu'nun kaderini doğrudan tayin eden Sokollu Mehmed Paşa, 1506 senesinde Bosna'nın Sokoloviç kasabasında dünyaya gelmiş, devşirme sistemiyle payitahta kazandırılmış ve sonrasında sadrazamlık makamına kadar tırmanmış devasa bir tarihi şahsiyettir. Genç yaşında, 1519 yılında Edirne'ye getirilmesiyle başlayan bu köklü değişim süreci, onu Türk ve Müslüman kültürünün seçkin öğretileriyle harmanlayarak İmparatorluğun en kudretli ve en nüfuzlu devlet adamlarından biri haline getirmiştir. Üç farklı padişahın hükümdarlık döneminde devlet işlerinin mutlak idareciliğini yürüten paşa, askeri muzafferiyetlerinin yanı sıra denizcilik alanındaki hamleleri ve kıtaları birleştirmeyi amaçlayan küresel kanal projeleriyle Osmanlı vizyonuna yepyeni boyutlar kazandırmayı başarmış bir liderdir.

Saray Çevresinden Sadrazamlık Makamına Uzanan Yükseliş

1519 yılında devşirme çocukların arasına katılarak Edirne topraklarına ayak basan genç Mehmed, burada aldığı nitelikli eğitimle birlikte Türk ve Müslüman kültürünü derin bir sadakatle benimsedi. Saray ortamında yetişerek önemli tecrübeler kazanan bu parlak genç, eğitim sürecinin nihayete ermesiyle kapıcıbaşı unvanını alarak saray kadrolarından dış hizmete adımını attı. Zaman içerisinde yeteneklerini kanıtlayan ve büyük denizci Barbaros Hayreddin Paşa'nın ebediyete intikal etmesinin akabinde Kaptan-ı Deryalık unvanını elde eden Mehmed Paşa, deniz kuvvetlerindeki başarısını kısa süre sonra Rumeli Valisi rütbesiyle taçlandırdı. Askeri alandaki ilk en görkemli ve ses getiren başarısına ise Tameşvar Kalesi'nin başarılı bir şekilde fethedilmesiyle ulaştı. Kalenin fethinin ardından gösterdişi üstün dirayet sayesinde vezirlik makamına terfi ettirildi.

Denizcilik alanındaki köklü vizyonunu sürdüren ve bu bağlamda İstanbul Tersanesi'ni ciddi ölçüde genişletip tamamen yenileyen tecrübeli devlet adamı, devletin denizlerdeki hakimiyetini pekiştirdi. 1561 senesinde Üçüncü Vezir rütbesiyle görev yaparken, hanedan mensuplarıyla bağlarını güçlendirecek büyük bir evlilik gerçekleştirdi. Kanuni Sultan Süleyman'nın sevgili torunu, aynı zamanda Sultan II. Selim'in kızı olan Esmehan Sultan ile dünya evine girdi. Bu izdivaç onun saray nezdindeki nüfuzunu en yüksek seviyeye çıkardı. İkinci Vezir vazifesini yürüttüğü dönemde, dönemin sadrazamı Semiz Ali Paşa'nın vefat etmesi üzerine 1564 yılında sadrazamlık makamına getirildi. Bu tarihten itibaren, hayatının son anına kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun mutlak idaresini kendi ellerinde tutmayı başarmıştır. Kanuni Sultan Süleyman'nın ömrünün son askeri harekatı olan Zigetvar Kalesi fethini, cihan padişahı kuşatma esnasında vefat etmesine rağmen büyük bir askeri dehayla idare ederek zafere ulaştırdı.

Padişah Değişimleri ve Kıtalararası Kanal Projeleri

Zigetvar zaferinin akabinde, vefat eden Kanuni Sultan Süleyman'nın yerine tahta çıkacak olan Sultan II. Selim'in cülus sürecini büyük bir siyasi ve idari beceriyle idare etti. Sultan II. Selim'in tahta geçişini başarılı bir şekilde sağladıktan sonra, yeni hükümdarın döneminde de sadrazamlık unvanını korudu ve imparatorluğun genel politikasını tek elden yürütmeye devam etti. Devletin sınırlarını aşan büyük jeopolitik vizyonlara sahip olan tecrübeli sadrazam, Don ve Volga nehirleri arasında açmayı tasarladığı devasa kanal projesi ile tarihin akışını değiştirmeyi amaçlıyordu. Bu muazzam su yolu tasarısının yanı sıra, Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlayacak olan Süveyş Kanalı projesini de hayata geçirmeyi planlıyordu. Bahsi geçen bu büyük kanal planını nihayete erdirmek ve gerekli coğrafi emniyeti tesis etmek maksadıyla Sudan topraklarını zapt ederek imparatorluk topraklarına kattı.

Sokollu Mehmed Paşa, 1574 yılında hayata gözlerini yuman Sultan II. Selim'in ardından tahta oturan Sultan III. Murat döneminde de veziriazamlık makamını muhafaza etmeyi başardı. Bu sayede üst üste üç Osmanlı padişahına başvezirlik yaparak devletin yönetim mekanizmasında eşine az rastlanır bir süreklilik sağladı.

Konağında Gerçekleşen Trajik Suikast ve Mirası

Devlet mekanizmasının işleyişinde son derece kritik reformlara ve önemli düzenlemelere imzasını atan büyük devlet adamı, her fani gibi eceline doğru yaklaşmaktaydı. Takvimler 12 Ekim 1579 tarihini gösterdiğinde, paşanın kendi konağında tertip ettiği bir ikindi divanı esnasında son derece trajik ve kanlı bir hadise yaşandı. Sahip olduğı tımarı azaltıldığı gerekçesiyle derin bir öfkeye kapılan Boşnak asıllı bir şahıs, divan meclisine sızarak tecrübeli sadrazamı sinsice hançerledi. Alınan derin yaranın neticesinde Sokollu Mehmed Paşa, yetmiş üç yaşında hayata gözlerini yumdu. Osmanlı tarihine damgasını vuran bu kudretli sadrazamın vefatı, devlet ricali ve tebaa arasında büyük bir üzüntüyle karşılandı. Menfur suikastın ardından ebedi yolculuğuna uğurlanan Sokollu Mehmed Paşa'nın cenazesi, İstanbul'un manevi merkezlerinden biri olan Eyüp semtinde defnedildi. İmparatorluğun altın çağının en sadık hizmetkarlarından biri olarak adı tarihin şanlı sayfalarına altın harflerle yazıldı.