Türk askeri ve siyasi tarihinin en önemli şahsiyetlerinden biri olan Fahrettin Altay, 12 Ocak 1880 tarihinde Arnavutluk sınırları içerisindeki İşkodra kentinde dünyaya gözlerini açtı. 25 Ekim 1974'te İstanbul Emirgan'da hayata veda eden bu efsanevi komutan, özellikle Kurtuluş Savaşı yıllarında üstlendiği kritik vazifelerle tanınır. Büyük Taarruz zaferinin ardından geri çekilmeye zorlanan Yunan kuvvetlerini takip ederek İzmir'e ilk giren 5. Süvari Kolordusuna komuta eden Altay, sergilediği askeri deha sayesinde adını Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine altın harflerle yazdırmayı başardı. Hem cephedeki kahramanlıklarıyla hem de Cumhuriyetin kuruluş sürecindeki siyasi faaliyetleriyle modern Türk tarihinin şekillenmesinde etkin bir rol üstlendi.
İlk Yılları ve Askeri Eğitimi
Piyade Albayı İzmirli İsmail Bey ile Hayriye Hanım'ın oğlu olan Fahrettin Bey'in çocukluk dönemi, babasının görev yeri değişiklikleri sebebiyle farklı şehirlerde şekillendi. Ali Fikri isminde kendisinden küçük bir erkek kardeşi bulunan genç Fahrettin, ilkokul eğitimini Mardin'de tamamladıktan sonra eğitim hayatına Erzincan askeri rüştiyesinde devam etti. Ortaöğrenimini Erzurum askeri idadisinde tamamladıktan sonra, takvimler 1897 yılını gösterdiğinde İstanbul Harp Okuluna girdi. Buradaki öğrenimini 1900 yılında birincilikle tamamlamasının ardından Harp Akademisine girdi ve burayı da 1902 senesinde altıncı sırada bitirerek mesleğe ilk adımını attı. İlk görev yeri olan Tunceli ve çevresinde sekiz yıl boyunca görev yaptı. Ayrıca bu süreçte rütbeleri hızla yükseldi; 1905 yılında kolağası, 1908'de ise binbaşı rütbesine yükseldi. 1912 senesinde İşkodralı Tahir Paşa'nın kızı Münime Hanım ile evlendi; bu evlilikten Hayrünisa ve Tarık adında iki çocuğu oldu.
Dünya Savaşı Cepheleri ve Ankara ile Bağlantı
Osmanlı İmparatorluğu'nun zorlu dönemlerinde cepheden cepheye koşan Fahrettin Bey, II. Balkan Savaşı esnasında Çatalca Aşiret Süvari Tugayı liderliğini yürüttü. Bu süreçte Edirne'ye kadar gelen Bulgar ordusunu başarıyla püskürtlerek I. Dünya Savaşı başladığında da 3. Kolordu Kurmay Başkanı olarak görev aldı. Çanakkale Cephesi'nde düşmana karşı çetin mücadeleler verirken, bu görev esnasında hayatını etkileyecek olan Mustafa Kemal ile tanıştı. Savaşın ardından kılıçlı altın liyakat ve gümüş imtiyaz harp madalyaları aldı. 1915'te Harbiye Nezareti Müsteşar Muavinliğine atandı ve aynı yıl Miralay rütbesini aldı. Romanya İbrail Cephesi'ndeki kısa soluklu görevinin peşi sıra Filistin Cephesi'ne tayin edilen Altay, buradaki mağlubiyetin ardından 12. Kolordu komutanı olarak Konya'da konuşlandı.
Konya'da çevresinde milli mücadele taraftarı kişiler olsa da Fahrettin Bey, harekete katılmakta bir süre kararsızlık yaşadı. İstanbul'un resmen işgaliyle birlikte Temsil Kurulu'nun ilişkileri kesme kararına karşı çıkınca Refet Bey atlı birlikleriyle Konya'ya geldi. Refet Bey, Sarayönü İstasyonu'ndan kendisini davet ederek şehirdeki yetkilileri de yanında getirmesini istedi. Bu heyet silahlı muhafızlar eşliğınde trene bindirilerek Ankara'ya yollandı. Orada Mustafa Kemal ile görüştükten sonra tüm tereddütleri kaybolan Fahrettin Bey, kararını Ankara'dan yana kullandı.
Milli Mücadele Dönemi ve İzmir'in Kurtuluşu
Mecliste Mersin milletvekili olarak bulunan Fahrettin Bey, bağımsızlar grubunda yer aldı. Aynı zamanda askeri alanda ise Konya Ayaklanması'nın bastırılmasında ve İnönü savaşları ile Sakarya Meydan Muharebesi'nde orduyu yönetti. 1921 yılında Mirliva rütbesine yükselerek Paşa unvanını elde etmesinin hemen akabinde Süvari Grup Komutanlığı görevine tayin edildi. Uşak, Alaşehir ve Afyonkarahisar dolaylarındaki çarpışmalarda büyük yararlılık gösteren süvarileriyle birlikte, Emet bölgesinden kaçan düşman kuvvetlerini kovalayarak İzmir'e giren ilk birliklere komuta etti. İzmir'in kurtuluşunun ardından 10 Eylül günü Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'yı şehirde karşıladı ve Büyük Taarruz'daki bu üstün başarılarından dolayı Ferik rütbesine terfi ettirildi.
Askeri Önderlik Kronolojisi
Fahrettin Altay'ın parlak askeri geçmişinde öne çıkan ve milli tarihe yön veren bazı mühim faaliyetler şunlardır:
- Çanakkale Savaşı esnasında kurmay başkanı olarak görev yapması,
- Konya Ayaklanması'nın bastırılması ve Sakarya Meydan Muharebesi'nde orduyu yönetmesi,
- Büyük Taarruz sonrasında İzmir'e ilk giren süvari birliğinin başında bulunması.