Türk klasik musikisinin yirminci yüzyıldaki en özgün üreticilerinden biri olan Salih Zeki Ataergin, namıdiğer Zeki Ârif Bey, 1896 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Hem başarılı bir hukukçu hem de velut bir bestekâr olarak çift kulvarlı bir yaşam süren Ataergin, ardında bıraktığı yüzlerce eserle musiki dünyasında derin bir iz bıraktı. Babası ünlü kanun virtüözü Hacı Arif Bey'in izinden giderek çocuk yaşta nota ve makamlarla tanışan sanatçı, ömrünü bu iki tutkulu meslek arasında paylaştırdı. Mekteb-i Hukuk'tan mezun olduktan sonra adliyenin çeşitli kademelerinde çalışan Zeki Ârif Bey, 5 Ocak 1964 tarihinde yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Köklü Bir Silsile ve Adliye Koridorları
Kökeni İstanbul'un tarihi semtlerinden Yemiş İskelesi'ndeki Zindankapı'da yatan sâdât-ı Hüseynîye'den Baba Cafer'e uzanan Ataergin, kanun virtüözü Hacı Arif Bey ile Hatice Huriye Hanım'ın evladı olarak dünyaya geldi. Asıl adı Salih Zeki olmasına rağmen, dönemin geleneğine uyularak babasının adıyla birleştirilip Zeki Ârif olarak anılmayı sürdürdü. İlk eğitim adımlarını Beşiktaş Akaretler'deki Âfitâb-ı Maarif Mektebi'nde atan genç Salih Zeki, ortaöğrenimini ise Vefa Sultanisi'nde tamamladı. Ardından Mekteb-i Hukuk'a girerek buradan başarıyla mezun oldu. Adalet mekanizmasında hakimlik, savcılık ve avukatlık gibi kritik görevleri uzun yıllar başarıyla yürüttü. Takvimler 1952 yılını gösterdiğinde ise Adliye Vekâleti tarafından Fatih noterliği makamına atandı. Bu memuriyet, onun adalet dünyasındaki son resmi durağı olacaktı.
Makamların Peşinde Yarım Asırlık Meşk
Müzik yolculuğuna adeta babasının kanun sesleriyle başlayan bestekâr, çocukluğundan itibaren kendini bu eşsiz sanatın içinde buldu. İlk hocası olan babası Hacı Arif Bey'in rehberliğinde temel bilgileri edindikten sonra, Haseki'deki komşuları Hacı Kirâmî Efendi'den yanına gitti. Sesiyle büyüleyen bu ustadan fasıl meşk ederek yeteneğini pekiştirdi. Ayrıca Lâmekânî Mustafa Efendi'den de ilahi formunun inceliklerini öğrendi. Babasıyla katıldığı dönemin meşhur musiki meclisleri, ona Tanbûrî Cemil Bey, Kemençeci Vassilaki, Ûdî Nevres ve Kaşıyarık Hüsameddın gibi devlerin sanatını yakından izleme fırsatı sundu. Zamanla Zekâî Dedezâde Hâfız Ahmed Efendi, Leon Haciyan ve Muzikalı İsmail Hakkı Bey gibi ustalardan feyz alarak ufkunu genişletti. Kemânî Abdülkadir Töre'nin yönlendirmesiyle de bestekârlık dünyasına adım attı.
Unutulan Ezgilerin Mirası
Babasının vefatının ardından yakın dostluk kurduğu Abdülkadir Töre ile müzikal iş birliğini üst seviyeye taşıdı. Töre'nin teşvikiyle geleneksel müzikte unutulmaya yüz tutmuş eski makamlara yöneldi. Özellikle şu unutulmuş makamlar üzerinde derinlemesine incelemeler gerçekleştirdi:
- Dilkeşhâveran
- Sipihr
- Evc-Mâye
Bu az kullanılan makamlar üzerine çalışmalar yürüterek bu tonlarda kıymetli eserler üretmeyi başardı. Aktif sanat yaşamında Dârulmûsikî ve Dârultâlim-î Mûsikî topluluklarının icra kadrolarında görev alarak sahne deneyimini zenginleştirdi. Dönemin tanınan diğer virtüözleri Üsküdarlı Hoca Ziya, Rauf Yektâ, Zekâîzade Ahmet Irsoy ve Hikmet Hamdi Bey gibi isimlerle dirsek teması kurarak onlardan destek aldı. Yaşamı boyunca peşrev, saz semaisi, yürük semai, şarkı, tevşih ve ilahi başta olmak üzere dokuz farklı formda 200'ü aşkın yapıt ortaya koydu. Bu değerli sanat insanı, 5 Ocak 1964'te İstanbul'da vefat etti. Naaşı Karacaahmet Mezarlığı'nda toprağa verildi.