Şark medeniyetinin ve Türk musikisinin modernleşme sürecine yön veren en önemli simalardan biri olan Seyyid Abdülkadir Töre, 1873 yılında Doğu Türkistan'ın Kaşgar kentinde hayata gözlerini açan, tarihimizdeki ilk Türk keman metodunu kaleme alarak adını ölümsüzleştiren dahi bir bestekar ve müzikologdur. Doğu Türkistan diplomatik misyonlarından Osmanlı payitaht çevrelerine uzanan sıra dışı ömrünü Zonguldak'ta tamamlayan bu değerli sanatçı, İstanbul'da devletin ilk resmi müzik okulu olan Darülelhan'ın şekillenmesine büyük katkı sunmuştur.
Kaşgar'dan Hindistan'a Sıra Dışı Bir Çocukluk
Töre'nin ilk yılları oldukça hareketli geçti. Babası Hoca Seyyid Töre, o dönemlerde Doğu Türkistan'ı Çin işgalinden korumak için büyük mücadeleler veren Seyyid Yakup Han'ın yeğenidir. Yakup Han, 1878 yılında Hoca Seyyid Töre'yi diplomatik temaslar için İstanbul'a gönderdiğinde beş yaşındaki küçük Abdülkadir de onunla beraber bu yolculuğa katıldı. Doğu Türkistan'ın Osmanlı Devleti'ne ılımlı bağlanma süreçlerini tamamlayan aile, babanın yeni görevi dolayısıyla Hindistan'a intikal etti. İlkokul eğitimini Hindistan'da bitiren Seyyid Abdülkadir, ülkenin ağır iklimine uyum sağlayamayan ailenin ani bir kararla payitahta dönmesi üzerine eğitimine buradaki rüştiye ve idadilerde devam etti. Ortaöğrenimini sırasıyla Yusufpaşa Rüştiyesi ile Davutpaşa İdâdisi bünyesinde başarıyla bitirdi.
Bürokrasiden Sanata Uzanan Tutkulu Yolculuk
Müzik eğitimine henüz 12 yaşındayken İsmail Efendi ile Kanuni Halit Bey'den aldığı derslerle adım atan Abdülkadir Bey, lisenin ardından Mülkiye Mektebi'ne girdi ancak mezun olamadan bu mektepten ayrıldı. Hayatını kazanmak adına Hariciye Nezareti Mektubi Kalemi'nde göreve başlayan bestekar, emekliliğine değin bu kurumda uzun yıllar çalıştı. Bürokrasideki yoğun mesaisi müziğini hiç gölgelememiştir. Bilakis memuriyeti esnasında Tatyos Efendi'den keman ve Kirkor Efendi'den ney eğitimleri alarak kendisini mükemmelleştirdi. Batı musikisi tekniklerini Albert Braun'dan öğrenen sanatçı, aynı dönemde Hariciye Nezareti'ndeki mesai arkadaşı Hacı Nafiz Bey'den çok sayıda durak ve ilahi öğrenerek dini repertuvarını zenginleştirdi. Tasavvuf kültüründe derinleşen Töre, değerli eserleri barındıran geniş ve nadide bir nota arşivi oluşturmayı da başardı.
Eğitim Devrimi ve Ölümsüz Eserleri
Seyyid Abdülkadir Bey, 1913 yılında hazırladığı "Usul-i Talim-i Keman" adlı eseriyle müzik dünyasında büyük yankı uyandırdı. Eser, 1921 yılında basılmıştır. Kitap, alanındaki ilk keman metodudur. Darülbedayi'nin kapılarını açtığı 1914 yılında İlmi Heyet bünyesinde yer alıp eğitim verdi. Töre, Darüşşafaka Lisesi'nde öğretmenlik yaptı. İstanbul'daki orta dereceli okullarda müzik müfettişliği yaptı. Maarif Nezareti'ne sunduğu vizyoner raporlar sayesindeyse Darülelhan'ın kurulmasını sağlamıştır. Sanatçı, 1918 yılında Cerrahpaşa'daki evinde açtığı "Gülşeni" isimli müzik okulunda dokuz yıl boyunca ders verdi. Böylece yüzlerce öğrencinin yetişmesine vesile oldu. Yaşamı boyunca müzikolojiyle derinlemesine ilgilenen Töre'nin kültür mirasımıza bıraktığı başlıca ve öncü hizmetler şunlardır:
- Darülbedayi İlmi Heyeti bünyesinde yürütülen akademik çalışmalar ve eğitimler
- Devletin ilk resmi müzik okulu Darülelhan'ın kuruluş raporunun hazırlanması ve eğitmenlik süreci
- "Bir peri simâyı gördüm dilfikâr oldum yine" (hüseyni makamında) ve "Ettiklerinin hangi birini yâd edeyim ben" (şevkefza makamında) gibi ölümsüz besteler
- Türk müzik sistemini matematiksel ve fiziksel formüllerle açıklayan değerli bir teorik çalışma
1946 senesinde Zonguldak ilimizde hayata gözlerini yuman değerli musikişunas Seyyid Abdülkadir Töre, geride bıraktığı besteleri ve paha biçilemez müzikoloji çalışmalarıyla günümüde de anılmaya devam etmektedir.