Türk astronomi dünyasının en seçkin simalarından biri olan gökbilimci Zeki Aslan, 25 Haziran 1940 tarihinde Artvin'de dünyaya gözlerini açtı. Gökbilim alanındaki öncü çalışmalarıyla bilinen Aslan, Türkiye'de modern astronominin kurumsal altyapısını oluşturmak amacıyla Akdeniz Üniversitesi Fizik Bölümü'nün kuruculuğunu üstlendi ve ülkenin en önemli bilimsel üslerinden biri olan TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin ilk kurucu müdürü olarak adını tarihe yazdırdı. Bilimsel birikimiyle evrenin gizemlerini çözmeye odaklanan tecrübeli akademisyen, hem yurt içinde hem de uluslararası düzeyde yürüttüğü projelerle Türk bilim dünyasına çağ atlatmıştır.
Cılavuz'dan Greenwich'e Uzanan Eğitim Yılları
Gençlik yıllarında bilime duyduğu büyük ilgiyle dikkat çeken Zeki Aslan, orta öğrenimini 1959 senesinde Kars'ta yer alan tarihi Cılavuz İlköğretmen Okulu'nda başarıyla tamamladı. Buradan mezun olduktan sonra yükseköğrenim hayatına başladı. 1963 yılında Ankara Üniversitesi astronomi ve matematik bölümü ile Ankara Yüksek Öğretmen Okulu'ndaki eğitimlerini tamamladı. Astronomi alanında uzmanlaşmayı hedefleyen genç araştırmacı, lisansüstü çalışmaları için İngiltere'ye doğru yola çıktı. Büyük hedeflerle yurt dışına gitmişti. Aslan, 1967 ile 1971 yılları arasında İngiltere Sussex Üniversitesi'nde yüksek lisans ve doktora eğitimi aldı. Bu süreçte Greenwich Gözlemevi'nde de çalışmalarda bulundu. Bu prestijli kurumda 1966-1970 yılları arasında araştırma asistanlığı yaptıktan sonra, 1970-1972 döneminde ise araştırmacı kadrosunda aktif olarak çalışmalarını sürdürdü.
Akademik Yükseliş ve Akdeniz Üniversitesi
İngiltere'deki çalışmalarının ardından 1972 yılında vatanına geri döndü. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi astronomi bölümünde araştırma görevlisi kadrosuyla çalışmaya başladı. Yetenekli bilim insanı, gerçekleştirdiği nitelikli araştırmalar neticesinde 1979 yılında doçent unvanını almaya hak kazandı. Akademik kariyeri hızla yükselmeye devam etti. Ankara Üniversitesi'ndeki verimli çalışmalarını 1987 yılına kadar sürdüren Aslan, aynı yıl İnönü Üniversitesi'ne geçiş yaparak burada profesörlük unvanına kavuştu. İnönü Üniversitesi bünyesinde 1992 yılına kadar genç nesillere ışık tutan tecrübeli astronom, bu tarihten sonra Akdeniz Üniversitesi'ne geçerek üniversitenin Fizik Bölümü'nün kuruculuğunu üstlendi. Akdeniz Üniversitesi bünyesindeki aktif görevini 2007 yılına dek sürdürdü. Bu süreçte 1992-1998, 2003-2004 yıllarında ve 2005 yılında birkaç ay boyunca bölüm başkanlığı yaptı. Ayrıca 1980 yılında ABD Oklahoma Üniversitesi'nde ziyaretçi araştırmacı olarak çalıştı. Benzer şekilde 1992 yılında Fransa Paris Gözlemevi'nde de görev yaptı.
Zeki Aslan'ın zengin akademik kariyeri boyunca üstlendiği önemli bilimsel sorumluluklar şunlardır:
- İngiltere'deki prestijli Greenwich Gözlemevi bünyesinde araştırmacı ve araştırma asistanlığı rolleri
- İnönü Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi çatısı altında profesörlük unvanıyla yürütülen akademik liderlik
- Akdeniz Üniversitesi Fizik Bölümü bünyesinde kurucu başkanlık görevleri
- Oklahoma Üniversitesi ile Paris Gözlemevi bünyesinde ziyaretçi bilim insanı olarak sürdürdüülen çalışmalar
Türkiye'nin Gözünü Uzaya Açan TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi
Zeki Aslan'ın Türk bilim tarihine vurduğu en büyük damgalardan biri, Türkiye'nin ulusal gözlemevinin kuruluş aşamasında üstlendiği tarihi roldür. Deneyimli gökbilimci, 1982-1986 yılları arasında ulusal gözlemevi yer seçimi çalışmalarında aktif görev aldı. Bu çalışmalar doğrultusunda Türkiye'nin pek çok zirvesine tırmanarak buralardan gözlem kalitesini analiz etmek amacıyla hayati veriler topladı. Seçilen yeni adres Antalya Saklıkent olunca bu süreçte büyük bir gayret gösterdi. Zorlu saha araştırmalarının ardından gözlemevinin kurulması gündeme gelince çalışmalara hız verdi. 1992 ile 1995 yılları arasında gözlemevinin hayata geçirilmesini amaçlayan TÜBİTAK Projesi'nin yürütücülüğünü üstlendi. Tesisin tamamlanmasıyla birlikte 1995-2007 yılları arasında TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'nin kurucu müdürü oldu.
Işık Kirliliği ile Kararlı Mücadele
Işık kirliliği en büyük endişelerinden biriydi. Gözlemevinin sağlıklı çalışabilmesi ve gökyüzü gözlemlerinin kalitesinin korunabilmesi için ışık kirliliğinin önlenmesi gerektiğinin farkında olan Zeki Aslan, bu konuyu kişisel bir misyon haline getirdi. Türkiye'de ışık kirliliğine karşı yürütülen toplumsal farkındalık ve bilimsel önleme çalışmalarını 1992 yılından itibaren kararlılıkla sürdüren kıdemli profesör, 2007 yılında resmi olarak emekliğe ayrılmasına rağmen çalışmalarına ara vermedi. Emeklilik günlerinde de üretmeye devam eden Aslan, Türkiye'nin dört bir yanından toplanan anlık verileri inceleyerek ışık kirliliğinin seviyesini ölçmekte ve bu tehlikeyi azaltmaya yönelik yeni bilimsel araştırmalara yön vermektedir. Günümüzde de aktif bir şekilde bilime hizmet eden Zeki Aslan, gelecek nesil Türk astronomlarına rehberlik etmeye devam ediyor.