Türk resim sanatının öncü isimlerinden Şemsi Arel, 1906 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Sanatçı, geleneksel hat estetiğini modern geometrik soyutlama ile harmanlayarak Türk resminde kendine özgü ve taklit edilemez bir üslup yaratmayı başarmıştır. Ressam Mehmet Ruhi Bey'in oğlu olan Arel, ilk sanat eğitimini aile ocağında aldıktan sonra Sanayi-i Nefise Mektebi'nde İbrahim Çallı'nın öğrencisi oldu. Cumhuriyet döneminin bu önemli fırçası, Paris'te kübizm ve soyut sanat akımlarıyla tanışarak kendi özgün sanat dilini inşa etti. Usta sanatçı 1985 yılında İstanbul'da yaşama veda etti. Geriye ise gelenekselle moderni birleştiren eşsiz bir miras bıraktı.
Sanayi-i Nefise'den Paris Atölyelerine Uzanan Yol
Şemsi Arel'in sanat yolculuğu babasının rehberliğinde başladı. Genç yaşta edindiği temel resim bilgilerini geliştiren sanatçı, ilk çalışmalarını Ankara Halkevi çatısı altında sanatseverlerin beğenisine sundu. Takvimler 1924 yılını gösterdiğinde, dönemin en prestijli eğitim kurumu olan Sanayi-i Nefise Mektebi'ne adım attı. Burada ünlü ressam İbrahim Çallı'nın atölyesinde akademik disiplin kazandı. Öğretmenlik sınavlarında üstün başarı gösteren Arel, 1930 yılında bu okuldan ikincilik derecesiyle mezun olarak diplomasını aldı.
Mezuniyetin hemen ardından Alişar bölgesindeki arkeolojik kazılarda beş ay boyunca ressam olarak görev alarak tarihi eserleri resmetti. 1935 yılında kendisi gibi resim sanatına gönül vermiş olan Maide Arel ile hayatını birleştirdi. Bu evlilik, her iki sanatçının da üretim sürecini besleyen entelektüel bir ortaklığa dönüştü. Erzincan, Konya ve Ankara'daki askeri okullarda uzun yıllar resim öğretmenliği yaparak genç dimağları sanatla tanıştırdı. Sanatçı, bu zorlu görevlerinin yanı sıra aynı zamanda üretkenliğini de korumayı başardı. Nitekim 1944 yılında Konya'da ilk kişisel sergisini açarak eserlerini yerel sanatseverlerle buluşturdu.
Cumhuriyet yönetiminin sanata verdiği destekle 1949 yılında eşiyle birlikte Paris'e giden ressam, buradaki sanat ortamından derinden etkilendi. Fransız başkentinde ünlü kübist teorisyen André Lhote'un atölyesine devam ederek onun öğrencisi oldu. Dönemin pek çok Türk ressamı İbrahim Çallı'nın izlenimci tarzını takip ederken, Şemsi Arel bu eğilime karşı durarak Paris'te karşılaştığı modern sanat akımlarının izinden gitmeyi tercih etmiştir. Paris'in dinamik atmosferinde André Lhote, Fernand Léger ve Jean Metzinger gibi ustaların yarı soyut ve yarı kübist yaklaşımlarını yakından inceledi. Bu arayışlar sonucunda ortaya çıkan iki tablosuyla Paris'teki meşhur Bağımsızlar Sergisi'nde yer alarak uluslararası alanda kendini gösterdi.
Geleneksel Hat Sanatı ile Geometrik Soyutlamanın Buluşması
1950'li yıllara gelindiğinde Şemsi Arel'in sanatında köklü bir değişim yaşandı ve soyut arayışlar ön plana çıktı. Yurda döndükten sonra 1951 yılında Deniz Kuvvetleri Astsubay Okulu'nda öğretmenlik görevine atandı. Aynı yıl, eşi Maide Arel ile birlikte Beyoğlu Fransız Konsoloshanesi Salonu'nda gerçekleştirdikleri ortak sergi, İstanbul sanat çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Avrupa'daki gelişmeleri yakından takip etmek amacıyla 1954 yılında Belçika, Hollanda ve İtalya'yı kapsayan bir seyahate çıktı. Bu seyahatin ardından tekrar Paris'e yerleşerek sanatsal çalışmalarına bir süre daha Fransa'da devam etti.
Şemsi Arel'in olgunluk dönemi eserlerinde Doğu ve Batı sentezi belirginleşti. Özellikle geleneksel Türk hat sanatının çizgisel ve ritmik yapısından esinlenerek geometrik soyutlama türünde benzersiz eserler üretti. Sanatçının bu tarzı büyük takdir topladı. 1957 yılında düzenlenen prestijli Edinburgh Festivali kapsamındaki uluslararası sergiye katılarak Türk resmini temsil etti. Sanatçı, 1955 ile 1959 yılları arasında Cemal Tollu ve Cevat Dereli gibi dönemin diğer ustalarıyla birlikte İstanbul Askeri Müze koleksiyonundaki tarihi tabloların onarımı çalışmalarında aktif rol üstlendi. Bu süreçte devlet tarafından da taltif edilen sanatçı, 1956 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi için yurt tabloları hazırlamak üzere Hatay'a gönderildi.
Paris'teki bağlarını koparmayan Arel çifti, 1959 yılında bu kentteki Foyer des Artistes'te yeni bir ortak sergi düzenledi. Sanatçının dış dünyadaki etkinlikleri bununla sınırlı kalmadı. Küresel sanat arenasında aktif rol oynayan ressamın katıldığı önemli uluslararası organizasyonlar şunlardır:
- 1962 Venedik Bienali ve Viyana Çağdaş Türk Sanatı Sergisi
- 1964 Lugano ve Tahran bölgesel sergileri
- 1966 Avrupa başkentlerini dolaşan Bugünün Türk Sanatı sergisi
Hayatı boyunca doğu sanatının estetiğini batı teknikleriyle yorumlayan usta ressam, 1985 yılında İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.