Çocukluğu ve eğitimi
Nuri İyem, 1915 yılında İstanbul'da doğdu. Üç yaşındayken, babasının görevi nedeniyle annesi ve ablasıyla birlikte Mardin'e bağlı Cizre'ye gitti. Kendisiyle yakından ilgilenen ablasını 1922'de kaybetti; bu kayıp, sonraki yıllarda resimlerindeki kadın yüzlerini etkileyen bir hatıra olarak anılır. İlkokula Mardin'de başladı, 1923'te annesi ve teyzesiyle gittiği Arnavutluk'un İşkodra kentinde önce mahalle mektebine, ardından İtalyan İlkokulu'na devam etti. Ortaokulu İstanbul'da okudu.
Pertevniyal Lisesi'nde öğrenciyken yaptığı resimleri dönemin Akademi hocası Nazmi Ziya Güran'a gösterdi ve Akademi'ye kabul edilebileceği yanıtını aldı. 1933'te girdiği Akademi'de ilk yıl Güran'ın öğrencisi oldu; sonraki yıllarda Hikmet Onat, İbrahim Çallı ve Leopold Levy ile çalıştı. Estetik derslerini, ileride yakın dostu olacak Ahmet Hamdi Tanpınar'dan aldı. 1937'de birinciliği Ragıp Gürcan ile paylaşarak mezun oldu.
Öğretmenlik ve Yeniler Grubu
1938'de asteğmen olarak Trakya'ya giden İyem, askerliğin ardından Giresun'da resim öğretmenliğine atandı. 1940'ta mezun olduğu okulun Yüksek Resim Bölümü'ne döndü ve Leopold Levy'nin öğrencisi oldu. Bu bölümü 1944'te Nalbant adlı çalışmasıyla bitirdi; aynı yıl Nasip Özçapan ile evlendi.
1941'de Avni Arbaş, Agop Arad, Turgut Atalay, Haşmet Akal, Kemal Sönmezler, Selim Turan, Fethi Karakaş, Ferruh Başağa ve Mümtaz Yener ile birlikte toplumcu gerçekçi sanat anlayışını paylaşan Yeniler Grubu'nu kurdu. Grup, "Liman Kenti İstanbul" konulu ilk sergisini Beyoğlu'ndaki Matbuat Umum Müdürlüğü binasında açtı. İyem ayrıca Fethi Karakaş ve Ferruh Başağa ile birlikte Beyoğlu Asmalımescit'teki bir apartmanın çatı katında Türkiye'nin ilk özel resim dershanesini kurdu. Buradan yetişen öğrenciler sonradan Tavanarası Ressamları adlı bir grup oluşturdu.
Sanatı
İyem, Anadolulu kadın portreleriyle tanınır ve yaklaşık 3500 resmi bulunduğu belirtilir. Ahmet Hamdi Tanpınar bu kadın yüzlerini "bir heykel kadar sımsıkı, yeşil mehtap aydınlığı kadar zarif" sözleriyle tarif etmiştir. Köyden kente göçün yoğunlaştığı ve toplumsal hakların kadınlar aleyhine işlediği bir dönemin ürünü olan bu yüzler, hem ölen ablasının hayali imgesi hem de zamanı aşan simgesel bir figür olarak yorumlanır. Anadolu gerçeğine ulusalcı bir bakışla yaklaştığı "göç" resimlerinde ise toprağı işleyen, emek veren kadınlar simgelenir. Sanatı akademi merkezli görüşlere karşı bir seçenek üzerinde biçimlenmiş, iki dönem altında ele alınmıştır.
Son yılları
2001'de Evin Sanat Galerisi, İyem'in resimlerinin yer aldığı koleksiyonları belirleyip görsellerini arşivledi. Projenin devamında 1504 resimden oluşan "Dünden Yarına Nuri İyem" retrospektif sergisi açıldı ve sergideki tüm yapıtları içeren iki ciltlik bir kitap yayımlandı. Sanatçı, Ulus'taki evinde 90 yaşındayken 18 Haziran 2005'te öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Benzer kişiler
- Osman Hamdi Bey (Ressam · İstanbul)
- Ozan Doğulu (İstanbul Doğumlu)
- Abdülaziz (İstanbul Doğumlu)
- Adile Sultan (İstanbul Doğumlu)
- Ceyhun Güray (İstanbul Doğumlu)
- Abdülkadir Elçioğlu (İstanbul Doğumlu)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nuri İyem maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.