Hikmet Onat, Türk resim sanatında empresyonist akımın en önemli temsilcilerinden biri olarak 1882 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı.
Deniz subaylığı yaptığı dönemde içindeki sanat tutkusuna yenik düşerek askeri kariyerini yarıda bırakan ressam, Sanayi-i Nefise Mektebi'nde başlayan ve ardından Paris'te şekillenen eğitim hayatıyla Türk resminin gelişimine yön verdi.
Ömrünü tuval başında geçirmesine rağmen hayatı boyunca yalnızca tek bir kişisel sergi açabilen usta sanatçı, 13 Mart 1977 tarihinde doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Askeri Bahriyeden Sanat Dünyasına Geçiş
Sanatçının eğitim hayatı ilk öğrenimini tamamlamasının ardından askeri bir yön kazandı. Usta ressam, 1903 yılında Heybeliada Deniz Harp Okulu'nu bitirerek deniz subayı olarak göreve başladı. Bir süre güverte subaylığı yaptı. Görevini yürüttüğü sırada içindeki sanat yapma arzusu hiç sönmedi. Meslektaşı Ruhi Arel ile birlikte Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi bünyesinde verilen derslere dışarıdan katılmaya başladı. Bu sırada bahriye fotoğrafçısı olarak tanınan Ali Sami Bey'in atölyesinde mesai harcadı. Resim sanatına duyduğu büyük tutku sebebiyle 1905 yılında bahriyedeki görevinden istifa etti. Askeri üniformasını çıkardıktan hemen sonra İstanbul Sanayi-i Nefise Mektebi'ne kaydolarak akademik eğitimine başladı. Eğitimini sürdürürken, 1908 yılında kurulan Osmanlı Ressamlar Cemiyeti ile Güzel Sanatlar Birliği'nin kurucuları arasında yer aldı. Bu derneklerin çatısı altında düzenlenen çeşitli karma sergilere katılarak eserlerini ilk kez kamuoyuna sundu.
Paris Yılları, Şişli Atölyesi ve Öğretmenlik Kariyeri
Okuldan mezun olunca yurt dışına yöneldi. Sanatçı, 1910 yılında açılan Avrupa sınavlarında üstün başarı elde etti. Sınavı kazanarak hak ettiği devlet bursuyla Fransa'nın başkenti Paris'e gitmeye hak kazandı. Paris Güzel Sanatlar Akademisi'nde bulunan ünlü Fernand Cormon Atölyesi'nde dört yıl boyunca aralıksız çalıştı. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine Fransa'daki eğitimini tamamlayarak acilen yurda dönmek zorunda kaldı. İstanbul'a döndükten sonra Mekteb-i Sultani'de resim öğretmenliği yaparak genç nesillere sanat eğitimi verdi. Dönemin okul müdürü Halil Ethem Bey'in özel ricası ve yönlendirmesiyle Sanayi-i Nefise Mektebi kadrosuna katıldı. Burada öncelikle Varnia Zarzecki'den boşalan hazırlık sınıfı öğretmenliğini üstlendi. Buradaki başarılı çalışmaları neticesinde kısa süre sonra atölye şefliği makamına atanarak kariyerinde yükseldi. Savaş yıllarında, Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın himayesinde kurulan Şişli Atölyesi'nde aktif olarak görev aldı. 1914 kuşağı sanatçılarıyla birlikte bu atölyede askeri operasyonları ve cephe gerisini konu alan tablolar üretti. Tarihi ve askeri temalı bu eserler, dönemin ruhunu yansıtan önemli belgeler haline geldi.
Yurt Gezileri ve Sanatçının Tek Sergisiyle Gelen Veda
Cumhuriyet döneminde de sanatsal faaliyetlerini hız kesmeden sürdüren usta ressam, 1922 yılında Güzel Sanatlar Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer alarak Türk sanat hayatının kurumsallaşmasına önemli katkılar sağladı. Halkevleri tarafından 1939 yılında organize edilen "Yurt Gezileri" programı kapsamında Bursa'ya gönderildi. Bursa'da gerçekleştirdiği sanatsal çalışmalarla Anadolu'nun yerel renklerini ve peyzajlarını tuvallerine aktardı. Eserleri, uzun yıllar boyunca Devlet Resim ve Heykel Sergileri'nde sergilenerek sanat camiasından büyük ilgi gördü. Sanat hayatındaki kararlı duruşu ve ürettiği başarılı tabloları sayesinde 1973 ve 1974 yıllarında üst üste ödüllendirildi. Hayatı boyunca çok sayıda eser üretmesine rağmen, ilk ve tek kişisel sergisini ölümünden sadece birkaç ay önce açabildi. Usta sanatçı, bu serginin heyecanını yaşadıktan kısa bir süre sonra, 13 Mart 1977'de İstanbul'da vefat etti.
Usta sanatçının uzun kariyeri boyunca gerçekleştirdiği başlıca sanatsal faaliyetler şunlardır:
- Osmanlı Ressamlar Cemiyeti ve Güzel Sanatlar Birliği'nin kuruluşunda yer alması,
- Sanayi-i Nefise Mektebi bünyesinde uzun yıllar öğretmenlik ve atölye şefliği yapması,
- Şişli Atölyesi çalışmaları kapsamında askeri ve savaş temalı resimler üretmesi,
- Halkevleri organizasyonuyla düzenlenen Yurt Gezileri'ne katılarak Bursa'yı resmetmesi.