Hikmet Onat, Mayıs 1882'de İstanbul'da dünyaya geldi. Asıl adı Ahmet Hikmet olan sanatçı, Türk resminde empresyonist çizginin en tanınan temsilcilerinden biri olarak tarihe geçti. Deniz binbaşısı Kanlıcalı Murat Bey'in oğlu olan Onat, babasının yönlendirmesiyle Heybeliada Deniz Harp Okulu'na girdi ve 1903'te mezun olarak güverte subaylığına başladı. Ancak içindeki sanat tutkusu onu başka bir yöne çekti; bahriye arkadaşı Ruhi Bey'in haberi üzerine, subaylık görevini sürdürürken Sanayi-i Nefise-i Şahane'ye (bugünkü adıyla Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) kayıt yaptırdı.
Askerlikten Sanata: Bir Dönüm Noktası
1908 yılı Hikmet Onat için bir milat oldu. Bahriye'den istifa ederek kendini tamamen resme verdi. Osman Hamdi Bey ve İtalyan ressam Salvatore Valeri'nin öğrencisi oldu. Aynı yıl Osmanlı Ressamlar Cemiyeti ile Güzel Sanatlar Birliği'nin kuruluşuna katılarak bu oluşumların sergilerinde yer aldı. 1910'da mezuniyetinin ardından burslu olarak Paris'e gitti; Paris Güzel Sanatlar Akademisi'nde Fernand Cormon Atölyesi'nde dört yıl boyunca çalıştı. I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle yurda dönen Onat, önce Galatasaray Lisesi'nde (Mekteb-i Sultani) resim öğretmenliği üstlendi, ardından Sanayi-i Nefise Mektebi'ne geçerek hazırlık sınıfı hocalığından atölye şefliğine yükseldi. Bu kurumda 1 Mayıs 1949'a, yani 65 yaşında emekli olana dek aralıksız görev yaptı.
Savaş yıllarında, Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın desteklediği Şişli Atölyesi'nde İbrahim Çallı, Nazmi Ziya, Hüseyin Avni Lifij ve Namık İsmail gibi 1914 kuşağı sanatçılarıyla birlikte çalıştı. Bu dönemde savaş ve asker temalı kompozisyonlar ortaya koydu. 1922'de Güzel Sanatlar Cemiyeti'ne kurucu üye olarak katıldı. 1939'da Halkevleri'nin düzenlediği Yurt Gezileri kapsamında Bursa'ya gitti. 1973 ve 1974 yıllarında üst üste iki kez eserleri Devlet Resim ve Heykel Sergisi'nde ödüle değer görüldü.
Boğaziçi'nin Işığını Tuvale Taşımak
Hikmet Onat'ın sanatsal kimliğini en çok belirleyen şey, İstanbul'a — özellikle Boğaziçi'ne — duyduğu derin bağlılıktı. Kanlıca, Bebek, Çengelköy, Üsküdar, Kabataş ve Haliç kıyılarını kalın boya tuşlamalarıyla, geniş ve dinamik fırça vuruşlarıyla aktardı. Suyun yansımaları, mavnalar, kıyı tekneleri onun tuvallerinde ışıklı bir dille yeniden doğdu. Kendisi izlenimci olmadığını vurgulamasına karşın açık havada çalıştı ve empresyonist palete sadık kaldı; resimlerinde neşeli, canlı ve parlak bir dünya öne çıktı.
Sanatçı ayrıca Topkapı Sarayı'nın kapalı mekânlarına özel izinle girerek pek çok odayı belgeci bir titizlikle resimledi. Başlıca eserleri arasında şunlar sayılabilir:
- Kandilli Sırtlarından
- Siperde Mektup Okuyan Askerler
- Savaşa Giderken Veda
- Kabataş'tan Manzara
- Dikiş Diken Kadın
- Derede Sandal
- Salacak
- Kıyıda Gemi
Eserleri Resim ve Heykel Müzesi'nde ve çeşitli özel koleksiyonlarda korunmaktadır. Eşiyle birlikte Süheyla adında bir kızı, Edip adında bir oğlu olan Hikmet Onat, 13 Mart 1977'de İstanbul'da 95 yaşında hayata gözlerini yumdu.