Mehmet Şakir Kesebir, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında devlet adamı, milletvekili ve bakan olarak görev yapmış, milli mücadele yıllarında Trakya bölgesinin kurtuluşu için aktif mücadele vermiş önemli bir Türk politikacıdır. 1889 yılında Köprülü'de dünyaya gelen Kesebir, Mülkiye eğitimi aldıktan sonra bürokraside ve siyaset sahnesinde kritik sorumluluklar üstlenerek ülkesine hizmet etmiştir. Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında iktisat ve ziraat politikalarının belirlenmesinde kilit roller oynayan deneyimli siyasetçi, 6 Nisan 1966 tarihinde vefat etmiştir.
Bürokrasiden Meclise Uzanan Kariyeri
Mülkiye Mektebinden mezun olduktan sonra devlet hizmetine adım atan Mehmet Şakir Bey, idari yönetimde hızla yükseldi. Kariyerinin ilk yıllarında sırasıyla İpsala, Keşan ve Akçaabat ilçelerinde kaymakamlık görevlerini yürüttü. İdari tecrübesini Edirne Mektupçuluğu, Mülkiye Müfettişliği ve Edirne Vilâyeti Tasfiye Komisyonu Başkanlığı gibi önemli makamlarla pekiştirdi. Tekirdağ Mutasarrıf Vekilliği vazifesinde de bulunan bürokrat, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde parlamenter sisteme geçiş yaptı. Son Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ının dördüncü döneminde Gelibolu Mebusu olarak seçilerek başkentteki yasama faaliyetlerine katıldı.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte parlamentodaki varlığını sürdürün tecrübeli devlet adamı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ikinci döneminde Çatalca milletvekili olarak yer aldı. Sonraki dönemlerde ise Edirne ve Tekirdağ bölgelerini temsil etti. Üçüncü ve dördüncü dönemlerde Edirne milletvekili, beşinci dönemde ise Tekirdağ milletvekili olarak meclis sıralarında halkın sesini duyurdu. Yasama organındaki çalışmaları sadece vekillikle sınırlı kalmadı. Meclis çatısı altında ikinci dönemde Muvâzene-i Maliye Komisyonu Başkanlığı görevini üstlenerek mali dengelerin kurulmasına katkı sundu. Ayrıca dördüncü ve beşinci dönemlerde İktisat Komisyonu Başkanlığı yaparak ülkenin ekonomik politikalarının şekillenmesinde yönlendirici bir rol üstlendi.
Bakanlık Dönemi ve İktisadi Girişimleri
Devlet yönetimindeki yetkinliğiyle öne çıkan Şakir Kesebir, erken Cumhuriyet döneminin ekonomi politikalarının şekillenmesinde yön veren bakanlar arasında yer aldı. Türkiye Cumhuriyeti'nin 5., 9. ve 10. hükûmetlerinde İktisat Vekili olarak kabinede görev aldı. Genç cumhuriyetin sanayileşme adımlarını attığı bu kritik süreçte yerli üretimi ve ticareti canlandıracak kararlara imza attı. Ekonomi yönetimindeki başarısının yanı sđra tarım sektörüne de el attı. Ülkenin 8. hükûmetinde Ziraat Vekili unvanıyla tarımsal kalkınmayı destekleyen projeler geliştirdi.
Mustafa Kemal Atatürk'ün vizyonu ve doğrudan talimatı doğrultusunda hayata geçirilen çok önemli bir sanayi yatırımının da parçası oldu. Ülkenin kendi şekerini üretmesi amacıyla kurulan İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi'nin kurucu heyetinde yer aldı. Şirketin kurucu ortağı olan on kişiden biri olarak milli sanayinin inşasında tarihi bir sorumluluk üstlendi. Bu girişimiyle Türkiye'nin dışa bağımlılığını azaltmayı hedefleyen iktisadi bağımsızlık hamlesine doğrudan katkıda bulundu.
Milli Mücadele ve Trakya'nın Kurtuluşundaki Rolü
Mehmet Şakir Bey, işgal yıllarında vatan toprağının savunulmasında son derece aktif bir tutum sergiledi. Edirne Belediye Başkanı Şevket Dağdeviren, tüccar Kasım Yolageldili, avukat Şeref Aykut ve milletvekili Faik Kaltakkıran tarafından hayata geçirilen Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin önde gelen üyelerinden biri oldu. Bölgedeki direnişi organize etmek için yoğun mesai harcayan siyasetçi, 31 Mart ile 2 Nisan 1920 tarihleri arasında toplanan tarihi Lüleburgaz Kongresi'ne Gelibolu Mebusu sđfatıyla başkanlık yaptı.
Edirne'nin Yunan kuvvetleri tarafından işgal edilmesinin ardından cemiyet üyeleriyle birlikte Bulgaristan'a geçmek zorunda kaldı. Burada direniş faaliyetlerini sürdürün Ahmet Muhtar Bey ile birlikte, eski sadrazam Talat Paşa ile temas kurmak üzere Sofya üzerinden Berlin'e seyahat etti. Berlin'de gerçekleşen görüşmelerde, İttihat ve Terakki liderlerinin Trakya-Paşaeli Cemiyeti'nin iç işlerine ve faaliyetlerine müdahale etmemesi konusunda kesin bir mutabakat sağlandı. Bu kritik anlaşma sayesinde Bulgaristan'daki direniş örgütlenmesinin bağımsız yapısı korunmuş oldu.
Talat Paşa, 16 Mart 1921 tarihinde Şakir Bey ve Ahmet Muhtar Bey'i Hardenbergstrasse'deki evinde öğle yemeğine davet etti. Ne var ki, bu tarihi buluşmanın gerçekleşeceği gün büyük bir trajedi yaşandı. Talat Paşa, evinin hemen önünde uğradığı suikast sonucu bir Ermeni komitacı tarafından vurularak hayatını kaybetti. Bu acı olaya rağmen yapılan diplomatik girişimler meyvesini verdi ve cemiyet üzerindeki olası dış müdahaleler engellendi. Kurtuluş Savaşı'nın zaferle taçlanmasının ardından Şakir Bey, 14 Ekim 1922 tarihinde Edirne Valisi olarak atandı. Türkaya topraklarının, bilhassa Çorlu ilçesinin TBMM Hükûmeti'ne sorunsuz bir şekilde teslim edilmesini sağlayan tören ve teslim süreçlerini bizzat yönetti.
Evli ve üç çocuk (iki erkek, bir kız) babası olan Mehmet Şakir Kesebir, idari ve mülki kariyeri boyunca birçok kritik görevi başarıyla yürütmüştür. Seçkin devlet adamının üstlendiği başlıca mülki ve idari sorumluluklar şunlardır:
- İpsala, Keşan ve Akçaabat Kaymakamlığı
- Edirne Mektupçuluğu ve Mülkiye Müfettişliği
- Tekirdağ Mutasarrıf Vekilliği ve Edirne Valiliği
- Edirne Vilâyeti Tasfiye Komisyonu Başkanlığı
Tarihe geçen bu çok yönlü hizmetleriyle Şakir Kesebir, Türkiye'nin modernleşme ve bağımsızlık tarihinin unutulmaz isimlerinden biri olarak anılmaktadır.