Türk bilim dünyasının çok yönlü isimlerinden Şakir Kocabaş, 1945 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Hem kimya mühendisliği hem de felsefe alanında derin izler bırakan aydın, yapay zeka alanındaki öncü çalışmalarıyla biliniyor. İlk, orta ve lise tahsilini doğduğu şehirde tamamladı. Genç yaşlardan itibaren bilime büyük merak duydu. 19 Ağustos 2006 tarihinde vefat eden değerli akademisyen, ömrünü bilimsel metodoloji ve yapay zeka teorilerine adadı. Yaşamı boyunca farklı disiplinleri bir araya getirerek özgün bir düşünce dünyası inşa etti.
Kimya Mühendisliğinden Yapay Zekaya Uzanan Yol
Akademik kariyerine teknik bir alanda başlayan Şakir Kocabaş, 1967 yılında girdiği İstanbul Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği Fakültesi'nden 1970 yılında başarıyla mezun oldu. Kimya yüksek mühendisi unvanını aldıktan sonra, 1972 ile 1986 yılları arasında hem Türkiye'de hem de İngiltere'de kimya sanayisinde çalıştı. Bu süre zarfında çeşitli teknik ve idari görevler üstlenen Kocabaş, endüstriyel pratikleri yakından deneyimleme şansı buldu. Ancak zihni her zaman bilimin felsefi temellerine kayıyordu. Sanayide çalıştığı bu uzun yıllar boyunca, bilim felsefesi ve dil felsefesi üzerine yoğun okumalar ve araştırmalar yaptı. Disiplinlerarası çalşmaları yaşamının odak noktasına yerleştiren aydın, kimya mühendisliğinin getirdiği sistematik düşünce yapısını dil ve bilim felsefesinin en karmaşık problemleriyle başarılı şekilde bütünleştirdi.
Felsefeye duyduğu ilgi onu eserler vermeye yöneltti. 1985 yılında yayımladığı İfadelerin Gramatik Ayrımı isimli eseri, felsefe dünyasında büyük yankı uyandırdı. Bu kitap, Türkiye Yazarlar Birliği tarafından düşünce dalında ödüle layık görülerek yazarın entelektüel başarısını tescilledi. Çalışmalarını akademik bir zirveye taşımak isteyen felsefeci, aynı yıl İngiltere'ye giderek yeni bir maceraya atıldı. 1985-1990 yılları arasında King's College London bünyesindeki Bilgi Mühendisliği Bölümü'nde doktora eğitimine devam etti. Burada yapay zeka alanına yoğunlaşan araştırmacı, bilgisayarların keşif süreçlerini nasıl modelleyebileceğini sorguladı.
Doktora tezi, "Bilginin işlevsel sınıflandırılması: bilimsel araştırma ve buluşlar üzerine uygulamalar" başlığı altında şekillendi. İngilizce orijinal adıyla Functional Categorization of Discovery olan bu çalışma, yapay zekanın bilimsel buluş yapma yeteneği üzerine odaklanıyordu. Şakir Kocabaş, bilgisayar sistemlerinin veri yığınlarını sadece işlemeyip onları anlamlı kategorilere ayırmasını hedefledi. Bu çalışma, yapay zeka ve felsefeyi ortak bir paydada buluşturan öncü tezlerden biri olarak kabul edildi.
Felsefe, Bilim ve İslam Düşüncesi Üzerine Çalşmaları
Londra'da geçirdiği doktora yıllarında teknik çalışmayla yetinmedi. Aynı dönemde hem Türkiye'de yayımlanan İlim ve Sanat dergisinde hem de Hindistan merkezli Aligarh Üniversitesi'nin çıkardığı MAAS Journal of Islamic Science dergisinde çeşitli makaleler yazdı. Bu makalelerinde islam, bilim felsefesi ve çağdaş bilimsel düşünce üzerine özgün yaklaşımlar sergiledi. Ayrıca, uluslararası alanda dikkat çeken iki önemli risale kaleme aldı. Bunlar, inanç dünyası ile rasyonel düşünceyi sentezlemeyi amaçlayan çalşmalardı.
Kocabaş'ın bu dönemde literatüre kazandırdığı başlıca akademik yayınlar ve odak alanları şunlardır:
- The Qur’an’ic Concept of Intellect isimli İngilizce risalesi
- Foundations of Scientific Thought in Islam başlıklı bilimsel düşünce çalşması
- İslam dünyasında modern bilimin ve yapay zekanın gelişim potansiyeli üzerine araştırmaları
Akademik Mirası ve TÜBİTAK Dönemi
İngiltere'deki çalşmalarını başarıyla tamamlayan Doç. Dr. Şakir Kocabaş, 1991 yılında anavatanına geri döndü. Yurda dönüşünün ardından İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi kadrosuna katıldı. Burada 2006 yılına kadar öğretim üyesi olarak görev yaparak yüzlerce öğrenci yetiştirdi. 1994 senesinde üniversitenin Uzay Mühendisliği Bölümü'nde doçentlik unvanını aldı. Akademik çalşmalarının yanı sıra, Türkiye'nin teknolojik gelişimine doğrudan katkı sunacak idari görevlerden de kaçınmadı. Bu doğrultuda, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi bünyesinde kurulan Yapay Zeka Bölümü'nün yöneticiliğini üstlendi.
Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesi için yoğun uğraştı. Üretken akademisyen Kocabaş, görev yaptığı süre boyunca yapay zekanın hem teorik felsefi altyapısını hem de pratik mühendislik uygulamalarını inceleyen 15'ten fazla uluslararası makale ve konferans bildirisine imza attı. Çalşmaları, günümüzde bile yapay zeka etiği ve felsefesi tartışmalarında referans gösterilmektedir. Bilim insanı, 2006 yılında aramızdan ayrıldığında geride zengin bir akademik miras ve entelektüel derinlik bıraktı. Hem kimyada hem de yapay zekada kurduğu köprülerle adını Türk bilim tarihine altın harflerle yazdırdı.