Binlerce yıllık geçmişe sahip Orta Doğu topraklarında, belinden aşağısı yılan, üstü ise güzeller güzeli bir kadın şeklinde tasvir edilen doğaüstü kraliçe Şahmeran, Anadolu, İran, Irak ve Kürt mitolojilerinde bilgeliği ve şifayı simgeleyen ölümsüz bir varlıktır. Tarsus yeraltı dünyasından doğan bu mistik efsane, insanlığın açgözlülüğü yüzünden kraliçenin öldürülmesiyle son bulurken, Lokman Hekim'in ölümsüzlük sırrına erişme serüvenini de beraberinde getirmektedir.
Kökleri Hititlere Uzanan Efsanevi Coğrafya
Şahmeran efsanesinin kökenleri, tarihin tozlu sayfalarında çok eskilere dayanır. Araştırmacılar, bu mistik hikayenin izlerini Hitit döneminde anlatılan İlluyanka efsanesinde bulmaktadır. Fırtına tanrısı Teşup ile savaşan yılan benzeri yaratık İlluyanka, Şahmeran'ın bilinen en eski atası kabul edilir. Benzer şekilde, Yunan mitolojisindeki saçları yılanlardan oluşan ve Perseus tarafından başı kesilen Medusa da bu söylencenin batıdaki izdüşümü olarak görülmektedir.
Anadolu topraklarında bu gizemli kraliçenin yaşadığına inanılan pek çok özel mekan bulunmaktadır:
- Tarsus: Mersin'in bu tarihi ilçesi, Şahmeran'ın yeraltındaki yedi katlı sarayının merkez üssü olarak kabul görür.
- Yılankale: Adana'nın Ceyhan ile Misis bölgeleri arasında yükselen bu görkemli kale, kraliçenin hüküm sürdüğü yerler arasındadır.
- Şahmaran Dağı: Gaziantep'in İslahiye ilçesinde, Yesemek yakınlarındaki Şahmaran köyü bu dağın eteğinde yer alır.
- Mardin: Bu kadim kentte Şahmeran tabloları evlerin duvarlarını süsler, şans ve bereket getirdiğine inanılır.
Cemşab ile Başlayan Yeraltı Serüveni
Efsaneye göre, yeraltında yaşayan ve Maran adı verilen akıllı, şefkatli yılanların kraliçesi Şahmeran ile karşılaşan ilk ölümlü, odunculuk yapan fakir bir genç olan Cemşab olmuştur. Cemşab ve arkadaşları, günün birinde ormanda bal dolu gizemli bir mağara keşfederler. Arkadaşları, paylarına daha çok bal düşmesi amacıyla Cemşab'ı mağaranın derinliklerinde bırakıp kaçarlar. Karanlıkta mahsur kalan genç, bir delikten sızan ışığı fark eder ve cebindeki bıçakla bu deliği genişletir.
Gördüğü manzara karşısında büyülenen Cemşab, eşsiz çiçeklerin açtığı, havuz başında binlerce yılanın beklediği bir bahçeye adım atar. Havuzun başındaki tahtta ise süt beyazı vücuduyla Şahmeran oturmaktadır. Cemşab'ın güvenilirliğini sınayan ve ona inanan yılanlar kraliçesi, genci sarayında misafir eder. Yıllar boyunca süren bu birliktelikte Şahmeran, tıp biliminin en gizli sırlarını ve bitkilerin iyileştirici güçlerini genç adama öğretir. Ancak zamanla ailesini özleyen Cemşab, yeryüzüne dönmek için izin ister. Şahmeran, yerini kimseye söylememesi ve vücudundaki pulları kimseye göstermemesi şartıyla onun gitmesine razı olur.
Büyük İhanet ve Şifaya Dönüşen Ölüm
Yıllarca bu büyük sırrı saklayan Cemşab'ın hayatı, ülkenin padişahının amansız bir hastalığa yakalanmasıyla tamamen değişir. Sarayın kurnaz veziri, padişahın kurtuluşunun ancak Şahmeran'ın etini yemekle mümkün olacağını ilan eder. Şahmeran'ı gören kişilerin derilerinin pul pul olacağını bilen vezir, ülkedeki tüm erkekleri zorla hamama sokarak kontrol eder. Sıra Cemşab'a geldiğinde, sırtındaki yılan pulları gerçeği ortaya çıkarır. İşkence ve baskılara dayanamayan Cemşab, yılanlar kraliçesinin yaşadığı kuyunun yerini göstermek zorunda kalır.
Kuyudan çıkarılan Şahmeran, Cemşab'ın derin üzüntüsünü görür ve ona öfkelenmek yerine merhamet gösterir. İnsanlığa son bir iyilik yapmak isteyen kraliçe, ölümünün sırrını şu sözlerle fısıldar: "Benim başımı toprak çanakta kaynatıp padişaha içir ki şifa bulsun. Gövdemi vezire içir ki zehirlenip ölsün. Kuyruğumu ise kaynatıp kendin iç, böylece tüm tıp ilmine hakim büyük bir hekim ol." Bu plan sayesinde vezir can verir, padişah sağlığına kavuşur ve Cemşab sarayın yeni veziri olarak tıp dünyasında Lokman Hekim adıyla ölümsüzleşir.
Bugün hala inanılır ki, yeraltındaki yılanlar kraliçelerinin öldüğünü bilmemektedir. Tarsus halkı, yılanların bu acı gerçeği öğrendiğinde şehri tamamen istila edeceğine dair kadim bir efsaneyi anlatmaya devam eder.