Gençliği ve memuriyeti
Mehmed Talat, 1 Eylül 1874'te Edirne Vilayeti'nin Kırcaali şehrinde orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası Ahmed Vasıf Efendi yakındaki Çepleci köyünden bir kadıydı, annesi Hürmüz Hanım ise Kayseri'den buraya göç etmiş bir aileye mensuptu. İlk eğitimini Vize'de gördü, Edirne Askerî Rüştiyesi'ni bitirdi. Babasının ölümüyle annesi ve iki kız kardeşinin sorumluluğunu erken yaşta üstlendi. 1898-1908 arasında Selanik Postanesi'nde çalıştı ve sonunda Selanik Postane başkanı oldu. Memuriyeti sırasında Fransızca dersleri aldı, Rumca da konuşabiliyordu.
Jön Türk hareketi
Jön Türk düşüncesinden genç yaşta haberdar oldu ve alt düzey bürokrat ve subaylardan oluşan bir muhalefet örgütlenmesine katıldı. 1896'da arkadaşlarıyla tutuklandı, üç yıl hapse mahkûm edildi ve memuriyetten azledildi; bir buçuk yıl hapis yattıktan sonra Şubat 1898'de af çıktı ancak Edirne'de kalmasına izin verilmeyerek Selanik'e sürüldü. 1899'da Selanik Vilayeti Posta ve Telgraf İdaresi'nde kâtip, 1903'te başkâtip oldu. Bu görev ona yurt dışındaki muhaliflerin gazetelerini gizlice Selanik'e getirme fırsatı verdi. Selanik Hukuk Mektebi'ne de devam etti. 1906'da İsmail Canbulat ve Mithat Şükrü ile birlikte Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin kurulmasına karar veren heyette yer aldı. Cemiyet 17 Eylül 1907'de merkezi Paris'te bulunan Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ile birleşti ve Talat yeni teşkilatın kâtibi oldu. Kasım 1907'de postane görevinden azledildi.
Siyasi yükselişi
1908 İhtilali'nin hazırlanmasında önemli rol oynadı ve 1908-1918 arasında Osmanlı siyasetine yön veren başlıca aktörlerden biri oldu. 1912'de Said Paşa kabinesinde Posta ve Telgraf Nazırı olarak yer aldı. Bâb-ı Âli Baskını'nın düzenleyicileri arasındaydı. II. Balkan Savaşı'nda Edirne'nin geri alınması için askerî harekât kararında rol oynadı ve Bulgar temsilcileriyle yürütülen barış görüşmelerinde Osmanlı heyetine başkanlık etti. 12 Haziran 1913'te Said Halim Paşa kabinesinde yeniden Dahiliye Nazırı oldu ve devlet siyasetinin en önemli belirleyicilerinden biri haline geldi. Enver Paşa ve Cemal Paşa ile birlikte Üç Paşalar iktidarını kurdu. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinde ve 27 Mayıs 1915 tarihli Tehcir Kanunu'nun çıkarılıp uygulanmasında, Ermeni Kırımı olarak anılan olaylarda Dahiliye Nazırı sıfatıyla rol oynadı.
Sadrazamlık
3 Şubat 1917'de Said Halim Paşa'nın istifasının ardından vezir rütbesiyle sadrazam oldu; Osmanlı tarihinde sadrazamlığa getirilen ilk mebus oldu. Savaşın iaşe sorunu sadrazamlığının önemli konularından biriydi. Rusya ile yapılan barış görüşmelerine bizzat katıldı ve 3 Mart 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'nı Osmanlı temsilcisi olarak imzaladı; bu antlaşmayla Rusya, 93 Harbi'nde aldığı Ardahan, Kars, Artvin ve Batum'u geri verdi. Temmuz 1918'de Sultan Vahdettin tarafından yeniden sadrazamlığa atandı. Savaşta yenilgi üzerine 8 Ekim 1918'de istifa etti.
Sürgün ve ölümü
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin feshedilmesinin ardından Enver ve Cemal Paşalarla birlikte ülkeyi terk etti. Berlin'de Şark Kulübü'nü kurdu, hatıralarını yazdı; Sovyetler Birliği ile Türkiye arasında anlaşma sağlamak, İngiltere ve diğer Batılılarla ilişki kurmak ve Anadolu hareketini desteklemek için çalıştı ve Mustafa Kemal Paşa ile haberleşti. 15 Mart 1921'de Berlin'in Charlottenburg semtinde evinin önünde Ermeni Soğomon Tehliryan tarafından vurularak öldürüldü. Tehliryan hakkında iki günlük yargılamadan sonra beraat kararı verildi. Cenaze namazı Berlin'deki camide kılındı ve Türk mezarlığına defnedildi; naaşı 1943'te Türkiye'ye getirildi.
Benzer kişiler
- Kıbrıslı Mehmet Kamil Paşa (Devlet Adamı)
- Lala Mustafa Paşa (Devlet Adamı)
- Köprülü Fazıl Ahmet Paşa (Devlet Adamı)
- Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (Devlet Adamı)
- Veli Mahmud Paşa (Devlet Adamı)
- Koca Mustafa Reşid Paşa (Devlet Adamı)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Talat Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.