Cumhuriyet döneminin en çalkantılı dönemlerinde ordu içinde kurduğu cuntalar ve gerçekleştirdiği darbe teşebbüsleriyle Türk siyaset sahnesinde derin izler bırakan Kurmay Albay Talat Aydemir, 1917 senesinde Bilecik'te dünyaya gelmiştir. Askeri dehası ve teşkilatçı yapısıyla genç yaşlardan itibaren dikkat çeken Aydemir, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde üstlendiği Harp Okulu Komutanlığı gibi kritik vazifelerin yanı sıra, mevcut iktidarlara karşı giriştiği askeri kalkışmalarla ihtilalci bir askeri figür olarak tarihe geçmiştir. Nihayetinde anayasal reformların yapılmadığı gerekçesiyle düzenlediği başarısız eylemlerinin ardından yargılanarak 5 Temmuz 1964 tarihinde idam cezası infaz edilmiştir.
Cunta Faaliyetleri ve Kore Görevi
Askeri eğitim hayatına başarıyla devam eden Talat Aydemir, 1940 yılında Harp Okulu eğitimini tamamlayarak mezun oldu. Mesleki kariyerinde ilerlemeyi sürdüren Aydemir, 1954 yılında ise Harp Akademisi diplomasını aldı. Bu mezuniyetin hemen ardından ordunun siyasetle ilişkisinde aktif rol oynamaya karar verdi. Nitekim aynı yıl, Demokrat Parti iktidarını devirmeyi hedefleyen askeri cunta oluşumunun kurucu kadroları arasında yerini aldı. Tarihler 1959 yılını gösterdiğinde ise Kore'ye görevli olarak gönderildi. Bu uzak coğrafyadaki görevi nedeniyle, 27 Mayıs 1960 Darbesi gerçekleştirildiğinde planlama ve uygulama süreçlerine bizzat dahil olamadı.
22 Şubat Direnişi ve Emeklilik Dönemi
Kore'deki askeri görevinden ülkesine dönen Kurmay Albay Talat Aydemir, 27 Mayıs müdahalesini gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi tarafından önemli bir vazifeye getirildi. Bu doğrultuda kendisi Harp Okulu Komutanlığı makamına atandı. Bu görevdeyken, ordudaki tayinler ve tutuklama kararlarına karşı hoşnutsuzluk beslemeye başladı. Bu huzursuzluk neticesinde 22 Şubat 1962'de, emrindeki askeri öğrencilerin de desteğini arkasına alarak hükümete yönelik büyük bir direniş eylemi örgütledi. Bu direniş hareketi, kan dökülmeden hükümet kanadıyla yapılan uzlaşı sonucunda nihayete erdi. Ancak olaydan yalnızca iki gün sonra emekliye sevk edildi. Ardından tutuklanarak cezaevine gönderildi. Dönemin çalkantılı siyasi ikliminde, 10 Mayıs 1962 tarihinde çıkarılan özel bir af yasası sayesinde serbest bırakıldı.
İkinci Darbe Teşebbüsü ve İdamı
Özgürlüğüne kavuşan eski albay, siyasi hedeflerinden vazgeçmedi. Anayasada vadedilen kapsamlı reformların iktidar tarafından hayata geçirilmediğini ileri sürerek yeni bir plan yaptı. Bu doğrultuda 20 Mayıs 1963 tarihinde, devleti kontrol altına alabilmek amacıyla ikinci bir askeri darbe girişimini başlattı. Fakat bu askeri kalkışma başarısızlıkla sonuçlandı. Eylemin akabinde yürütülen yargılama süreci neticesinde, ihtilal girişiminin lideri olarak kabul edildi. Kendisiyle birlikte hareket eden Süvari Binbaşı Fethi Gürcan ile beraber en ağır cezaya çarptırıldı. Mahkeme heyeti tarafından verilen kararla her ikisi de idama mahkum edildi. Türk askeri ve siyasi tarihinin en dramatik olaylarından biri olan bu sürecin sonunda Talat Aydemir, 5 Temmuz 1964 tarihinde cezası infaz edilerek asıldı.
Talat Aydemir'in Askeri ve Siyasi Kronolojisi
Hayatı boyunca ordu bünyesinde birçok farklı süreçte yer alan Talat Aydemir'in askeri kariyeri ve siyasi eylemleri şu önemli başlıklar altında toplanmaktadır:
- 1940 ve 1954 Mezuniyetleri: Sırasıyla Harp Okulu ve Harp Akademisi'ni tamamlayarak kurmay albaylığa giden yolu açmıştır.
- Cunta ve Kore Dönemi: 1954'te muhalif cuntanın kuruluşunda yer almış, 1959'da ise Kore'ye giderek tarihi 27 Mayıs askeri müdahalesinin dışında kalmıştır.
- 22 Şubat ve 20 Mayıs Eylemleri: Harp Okulu Komutanı iken öğrencilerin desteğiyle 1962'de ilk direnişi örgütlemiş, emekliliğinin ardından 1963'te ise nihai darbe teşebbüsünü yürütmüştür.