Ailesi ve eğitimi
İsmâil Enver Paşa, 23 Kasım 1881'de İstanbul'da Divanyolu'nda doğdu; doğum tarihi kimi kaynaklarda 6 Aralık 1882 olarak da gösterilir ve tartışmalıdır. Babası bayındırlık teşkilatında inşaat teknisyeni Hacı Ahmet Paşa, annesi Kırım Tatarı Ayşe Dilara Hanım'dır. Ailenin beş çocuğundan en büyüğüydü; kardeşleri arasında Nuri Paşa (Killigil) da vardır, Halil Kut ise amcasıdır. Babasının tayinleri nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti. 1889'da Manastır Askerî Rüştiyesi'ne kabul edildi, 1896'da Manastır Askerî İdadisi'ni altıncı sırada bitirdi, 1899'da Harp Okulu'nu dördüncü olarak tamamlayıp piyade teğmeni oldu. Harp Akademisini ikinci bitirdi ve 23 Kasım 1902'de kurmay yüzbaşı olarak Üçüncü Ordu'ya atandı.
İttihat ve Terakki ve 1908 devrimi
Manastır'da Bulgar, Rum ve Arnavut çetelerine karşı yürütülen harekâtlara katıldı ve üstün başarı nişanlarıyla ödüllendirildi; 13 Eylül 1906'da binbaşı oldu. Bu çatışmalar milliyetçilik fikirlerinin etkisini artırdı. Eylül 1906'da Selanik'te kurulan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'ne on ikinci üye olarak katıldı ve Manastır'daki örgütlenmeyi kurdu. 24 Haziran 1908'de dağa çıktı ve İkinci Meşrutiyet'i getiren devrimde öncü rol oynadı; Ahmed Niyazi ile birlikte "devrim kahramanı" olarak selamlandı. Ancak 31 Mart Vakası, Balkan Savaşları ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile iktidar mücadelesi gibi krizler, onun ve İttihatçıların liberal Osmanlıcılığa inancını sarstı. 1913'teki Bâb-ı Âli Baskını'yla İttihat ve Terakki yeniden iktidara gelince Harbiye Nazırı oldu, Talat Paşa ise sivil hükûmetin kontrolünü aldı.
Birinci Dünya Savaşı
1914'te Sultan Abdülmecid'in torunu Naciye Sultan ile evlenerek hanedanın damadı oldu. Aynı yıl Alman İmparatorluğu ile askerî ittifak kurulmasına öncülük etti ve Osmanlı'nın savaşa girmesinde etkili oldu. Savaş yıllarında Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili olarak askerî politikayı yönetti. Kafkasya Cephesi'nde düzenlediği Sarıkamış Harekâtı'nda taktik hatalar yüzünden yaklaşık 40 bin Osmanlı askeri donarak öldü. Talat Paşa'nın hazırladığı Sevk ve İskân Kanunu'nun askerî boyutu Harbiye Nezareti tarafından yürütüldü; maddede, Genelkurmay arşivindeki belgeye göre tehcir edilenlerin sayısının 413.067 olduğu belirtilir. Talat ve Cemal Paşa ile birlikte "Üç Paşalar" olarak anılan üçlü, fiilen Osmanlı yönetimini elinde tuttu.
Savaş sonrası ve ölümü
Yenilgiden sonra diğer önde gelen İttihatçılarla birlikte ülkeden kaçtı. Osmanlı Askerî Mahkemesi onu ve diğer İttihatçıları imparatorluğu savaşa sokmak ile Rum ve Ermenilere karşı katliamlar düzenlemekten suçlu bulup gıyabında idama mahkûm etti; ancak 1919-1920 yargılamalarında hüküm giyenler 31 Mart 1923'te yeni kurulan hükûmet tarafından affedildi. Enver, Bolşeviklere karşı Basmacı Ayaklanması'nı yönetirken Orta Asya'da öldü; ölüm tarihi 4 Ağustos 1922 olarak kabul edilir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Enver Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.