Kıbrıs Rum kesiminin dini lideri Başpiskopos III. Makarios, yoksul bir Kıbrıslı çobanın oğlu olan Mihail Hristodulu Muskos adıyla 13 Ağustos 1913 tarihinde Panagia köyünde dünyaya gelmiştir. Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olarak tarihe geçen bu nüfuzlu figür, adanın kaderini ve siyasi yapısını kökten şekillendirmiştir. Lider, 3 Ağustos 1977 tarihinde Lefkoşa'da kalp krizinden vefat etmiştir. Onun yaşamı Enosis mücadelesi ile özdeşleşmiştir. Kendisi, dini nüfuzunu siyasi hedefleri doğrultusunda kullanarak Kıbrıs davasını uluslararası alana taşımış ve adayı bağımsızlığa kavuşturmuştur.
Manastır Eğitiminden Siyaset Sahnesine
Genç Mihail, Troodos Dağları'nda bulunan Kirkos Manastırı'nda Ortodoks rahiplerinin gözetiminde ilk dini eğitimini tamamlamıştır. Daha sonra Lefkoşa'daki Ankripion Cimnasyumu'nda kazandığı burs sayesinde başarılı bir öğrencilik dönemi geçirmiştir. Buradaki eğitiminin ardından yükseköğrenim amacıyla Yunanistan'a seyahat etmiştir. Atina Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun olduktan sonra Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek Boston Üniversitesi İlahiyat Okulu'nda derslere katılmıştır. Adaya 1946 yılında geri dönen Muskos, papaz olarak görev yapmaya başlamış ve Rumca kutsal anlamına gelen Makarios adını seçmiştir.
Yetenekli din adamı, 1948 yılında Larnaka şehrine piskopos seçilerek adını daha geniş kitlelere duyurmayı başarmıştır. Makarios, bu süreçten sonra kilise işlerinden ziyade siyasi mücadeleye odaklanmıştır. Atina'yı 1949 yılında ziyaret eden lider, Yunanistan Kralı ve dönemin başbakanı ile diplomatik temaslar kurmuştur. Görüşmelerde, Kıbrıs meselesini ilk defa resmi bir zeminde gündeme taşımıştır. Rum toplumunun gerçekleştirdiği 1950 plebisiti sonrasında, 18 Ekim 1950 tarihinde oy birliği ile Kıbrıs başpiskoposu makamına getirilmiştir. Osmanlı idaresi döneminde de Ortodoks cemaatinin yöneticisi olan başpiskoposlar, asayiş ve halk sorunlarında geleneksel siyasi sorumluluklar taşımaktaydı.
Enosis Mücadelesi, EOKA ve Sürgün
Makarios, başpiskoposluk koltuğuna oturmasının ardından Kıbrıs'ın Yunanistan ile birleşmesini öngören Enosis hareketinin bayraktarlığını üstlenmiştir. İngiliz sömürge idaresine karşı 1953 yılında cephe alarak adanın self-determinasyon hakkı kazanması için yoğun diplomatik çalışmalar yürütmüştür. Bu süreçte Birleşmiş Milletler toplantılarını izlemek üzere 1952'de New York'a giderek çeşitli sivil kuruluşlarla bağ kurmuştur. Temasları neticesinde Jersey ve Detroit gibi Amerikan şehirlerinde 'Kıbrıs İçin Adalet' adını taşıyan lobi teşkilatlarını kurmayı başarmıştır. Lider, Amerikan televizyon ekranlarında konuşmalar gerçekleştirmiş ve dönemin ABD Başkanı Dwight David Eisenhower ile resmi bir görüşme yapmıştır.
Şubat 1954 tarihinde Atina'da Yunanistan Başbakanı Aleksandros Papagos ile görüşen Makarios, Enosis davası için Atina yönetiminin tam desteğini almıştır. Albay Yeoryos Grivas'ın EOKA'yı kurarak başlattığı silahlı eylemleri perde arkasından yönetmekle suçlanan Makarios, bu faaliyetlerden son derece rahatsız olan İngiltere Valisi Mareşal Sir John Harding tarafından tutuklanmıştır. Seyşel Adaları'na sürgüne gönderilmesi, Rum toplumu nezdinde bir Makarios efsanesinin doğuşunu tetiklemiş ve silahlı eylemleri tırmandırmıştır.
Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Etnik Krizler
Sürgünden dönüş izni aldıktan sonra, Şubat 1959'da uzlaşmaya razı olarak Enosis ısrarından vazgeçtiğini duyurmuştur. Bu uzlaşı zemininde, 13 Aralık 1959'da yapılan seçimle bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmuştur. Türk toplumunun önde gelen ismi Fazıl Küçük ise cumhurbaşkanı yardımcılığı görevine getirilmiştir. Sürgün dönüşü, 16 Ağustos 1960'ta kurulan cumhuriyetin başına geçmiştir. Ancak Makarios, 1963 ve 1967 yıllarında Grivas ve Yorgacis ile işbirliği yoluna gitmiştir. Bu ortaklık, adada toplu katliamların gerçekleştirilmesine sebebiyet vermiştir.
Gelişen olayların akabinde, Atina'daki askeri cunta yönetimi ile arası açılan lider, kendisini Kıbrıs ve Yunanistan'ın kurtarıcısı görmeye başlamıştır. Temmuz 1974'te Kıbrıs Rum Milli Muhafız Birliği'nin Yunan askeri cuntasının planıyla gerçekleştirdiği Enosis darbesinden sağ kurtulan Makarios, adadan ayrılarak önce Malta'ya, sonrasında ise İngiltere'nin başkenti Londra'ya kaçmıştır. Nikos Sampson tarafından yürütülen bu darbe girişiminden sağ kurtulmasını bilmiştir. Darbeden birkaç gün sonra Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda konuşan Makarios, Kıbrıs'taki darbenin arkasında Yunan cuntasının bulunduğunu belirterek garantör ülkeler Türkiye ve İngiltere'nin adaya askeri müdahalede bulunmasını istemiştir.
Bu çağrının ardından Türkiye, 20 Temmuz 1974 tarihinde adaya askeri müdahalede bulunarak kuzeyde ayrı bir Türk devletinin kurulmasını sağlamıştır. Yunanistan'daki askeri cuntanın devrilmesinin ardından, Aralık 1974'te İngilizlerin desteğiyle adaya dönerek cumhurbaşkanlığı koltuğuna tekrar yerleşmiştir. Makarios, şubat 1968'de ikinci dönem ve 1973 yılında tek aday olarak üçüncü dönem için cumhurbaşkanı seçilmiştir. İlk cumhurbaşkanlığını 16 Ağustos 1960 ile 15 Temmuz 1974 tarihleri arasında sürdürmüştür. İkinci cumhurbaşkanlığı dönemi ise 7 Aralık 1974 tarihinden vefat ettiği güne kadar sürmüştür. O, 3 Ağustos 1977 tarihinde kalp krizi geçirerek 64 yaşında yaşama veda etmiştir.
Makarios'un Hayatındaki Önemli Kilometre Taşları
- 1946: Kıbrıs'ta papazlık görevine başlaması ve Makarios adını alması
- 1948: Larnaka şehrinin piskoposu seçilmesi
- 1950: Kıbrıs Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu seçilmesi
- 1959: Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı olarak seçilmesi
- 1960-1974: İlk cumhurbaşkanlığı dönemi
- 1974-1977: İkinci cumhurbaşkanlığı dönemi ve vefatı