Genel Bilgiler
Cemal Abdünnâsır Hüseyin, 15 Ocak 1918'de doğdu ve 28 Eylül 1970'te öldü. 1954'ten ölümüne kadar Mısır'ın ikinci cumhurbaşkanı olarak görev yapan Mısırlı subay ve politikacıdır. 1952 Mısır Devrimi'ne öncülük etti ve ertesi yıl geniş kapsamlı toprak reformlarını başlattı. 1954'te bir Müslüman Kardeşler üyesinin suikast girişiminin ardından örgüte baskı uyguladı. Kendisine yönelik bir suikast girişimine adı karışan devlet başkanı Muhammed Necib'i ev hapsine aldı ve idari görevi üstlendi. Haziran 1956'da resmen başkan seçildi.
Askerî Kariyeri
İskenderiye'de, babasının postane görevlisi olduğu yoksul bir mahallede doğdu. Ortaöğrenimini Kahire'de amcasının yanında tamamladı ve İngiliz karşıtı sokak gösterilerine katıldı. Kısa süre hukuk okuduktan sonra 1937'de Kraliyet Askerî Akademisi'ne girdi, 1939'da mezun oldu. Sudan'da görev yaparken tanıştığı Zekeriya Muhiddin, Abdülhakim Amir ve Enver Sedat ile 1949'da İngiliz egemenliğine ve krallık yönetimine son vermeyi amaçlayan gizli Hür Subaylar Hareketi'ni kurdu. 1948-1949 Arap-İsrail Savaşı'nda Filistin'de çarpıştı. 1951'de yarbaylığa yükseldi. Hür Subaylar Hareketi 23 Temmuz 1952'de darbeyle yönetime el koydu; devlet başkanlığına Necib getirilse de gerçek iktidar Nâsır'ın denetimindeki Devrimci Komuta Konseyi'nde toplandı. Ocak 1953'te siyasi partiler kapatıldı, Haziran 1953'te cumhuriyet ilan edildi ve İngilizlerle Süveyş Kanalı bölgesinin boşaltılmasını öngören antlaşma imzalandı. 1954'te Necib'in görevden alınmasının ardından başbakanlığı üstlendi. Ocak 1956'da tek partili sisteme dayalı yeni anayasayı yürürlüğe koydu; haziranda tek aday olarak oyların yüzde 99,95'ini alarak devlet başkanı seçildi.
Devlet Başkanlığı
1955 Bandung Konferansı'na katılarak Tito ve Nehru ile Bağlantısızlar Hareketi'nin önderleri arasında yer aldı. İngiltere ve ABD'nin Asvan Barajı finansmanından vazgeçmesi üzerine kaynak sağlamak için Süveyş Kanalı'nı millîleştirdi. Ekim 1956'da İsrail, Fransa ve İngiltere'nin ortak harekâtıyla başlayan Süveyş Krizi'nde dış müdahaleyi boşa çıkardı; bu, Arap dünyasındaki saygınlığını artırdı. 1958'de Mısır ile Suriye'nin Birleşik Arap Cumhuriyeti altında birleşmesine öncülük etti; Suriye 1961'de birlikten çekildi. 1962'de Arap Sosyalist Birliği'ni kurdu ve bir dizi sosyalist ve modernleşme reformu başlattı. Sovyetler Birliği'nin yardımıyla kalkınma hamlesi yürüttü: Asvan Barajı 1968'de tamamlandı, sanayileşme hızlandı, köylüler topraklandırıldı, kadınların hakları genişletildi ve eğitim yaygınlaştı. Aynı zamanda siyasi muhalefeti etkisizleştiren baskıcı bir devlet mekanizması kurdu. Mısır birliklerinin Yemen iç savaşında (1962-1970) cumhuriyetçilerin yanında çarpışması ABD ile ilişkileri gerdi.
1967 Savaşı ve Ölümü
22 Mayıs 1967'de Tiran Boğazı'nı İsrail gemilerine kapattı. 5-10 Haziran 1967 Altı Gün Savaşı'nda İsrail, Mısır uçaklarını yerdeyken yok etti ve Mısır ağır yenilgi aldı. 9 Haziran'da canlı yayında istifa ettiğini açıkladı, ancak yaygın gösteriler nedeniyle ertesi gün kararını geri aldı. 1968'de kendisini başbakan olarak atadı. Temmuz 1969'da İsrail'e karşı Yıpratma Savaşı'nı başlattı; sonra Rogers Planı'nı kabul etti. 1970 Arap Birliği zirvesinin sonunda kalp krizi geçirip öldü; Kahire'deki cenazesine beş ila altı milyon kişi katıldı. Nâsır, sosyal adalet ve Arap birliğine yönelik atılımlarıyla Arap dünyasında ikonik bir figür olmayı sürdürür. Eleştirenler onun otoriterliğini, insan hakları ihlallerini ve ordunun sivil kurumlar üzerindeki hâkimiyetini eleştirir.
Benzer kişiler
- Ali Rıza Bebek (Subay)
- Aleksandar Vucic (Siyasetçi)
- Cahar Dudayev (Siyasetçi)
- Emmanuel Macron (Siyasetçi)
- İlham Aliyev (Siyasetçi)
- Jacques Chirac (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Cemal Abdülnasır maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.