Cumhuriyet döneminin ilk coğrafyacılarından olan Cemal Arif Alagöz, 17 Mart 1902 tarihinde İstanbul'un Beşiktaş semtinde doğmuştur. Kendisi, ülkemizde çağdaş coğrafya disiplininin kurulması yolunda son derece mühim çalışmalara imza atmış değerli bir akademisyendir. Özellikle karstik yapılar üzerine gerçekleştirdiği araştırmalarla yer bilimleri alanında yeni bir çığır açmıştır. Uzman, teorik derslerin yanında saha çalışmalarına ve arazi eğitimlerine de büyük önem vermiştir. Öğrencilerini her daim yerinde gözlem yapmaya teşvik etmiştir. Böylelikle bilimsel bilginin uygulama ile pekiştirilmesini sağlamıştır. Alagöz, uluslararası alanda da başarılar kazanmıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Öğretmenlik Deneyimleri
Alagöz, ilk eğitimini Beşiktaş sınırları içerisindeki Afitab-ı Maarif ile Mekteb-i Ümit adlı özel okullarda almıştır. Ardından Barbaros Numune Mektebi'nde ilköğrenimini bitirmiştir. İlköğretimden sonra İstanbul Öğretmen Okulu'na kaydolan Alagöz, buradaki dört yıllık eğitim serüvenini 1921 senesinde başarıyla noktalamıştır. Öğretmenlik diplomasını aldıktan sonra Beşiktaş Cevri Okulu bünyesinde ilk mesleki görevine adım atmıştır. Ertesi yıl katıldığı yeterlilik sınavını geçerek Ortaköy Darüleytamı kadrosuna geçiş yapmıştır. Genç eğitimci, 1924 ile 1927 yılları arasında tarihi Galatasaray Lisesi'nin birinci sınıf öğrencilerine dersler vermiştir. Bu lisedeki vazifesi esnasında İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü'ndeki yükseköğrenimini de tamamlamayı başarmıştır. 1927 senesinde mezun olunca Gazi Eğitim Enstitüsü bünyesine coğrafya öğretmeni olarak atanmıştır. Bilgisini artırmak amacıyla Paris Üniversitesi'ne gönderilen Alagöz, mesleki çalışmalarını bir süre Fransa'da yürütmüştır. 1931 senesinde yurda dönerek eski görevine başlamıştır. Bu atamadan kısa süre sonra ise İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü kadrosuna naklen geçişi gerçekleştirilmiştir.
Akademik Yükselişi ve Karst Araştırmaları
İstanbul'daki başarılı çalışmalarının ardından Alagöz, 1936 senesinde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne doçent vekili olarak kabul edilmiştir. Aynı yıl doçentlik kadrosuna ataması yapılmıştır. Akademik kariyer basamaklarını büyük bir azimle tırmanan Alagöz, 1944 yılında profesörlük payesine erişmiştir. Dinamik bir doçent ve yeni bir profesör olarak, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile bu fakülte içindeki coğrafya bölümünün açılmasında ve geliştirilmesinde yerli ve yabancı öğretim üyeleriyle birlikte durmaksızın çalışmıştır. Özellikle Almanya'nın Münih Üniversitesi'nden davet edilen misafir akademisyen Profesör Herbert Louis ile birlikte verimli mesailer harcamıştır. Bölüm yöneticilişi görevini de üstlenen Alagöz, yaz aylarında talebeleriyle birlikte uygulamalı arazi araştırmaları gerçekleştirmiştir. Coğrafya öğreniminde görerek öğrenmenin değerini her fırsatta savunmuş ve arazi çalışmasının vazgeçilmez olduğunu vurgulamıştır. Özellikle ülkemizdeki kalker ve jips karstları üzerindeki tetkikleriyle coğrafya dünyasında yepyeni bir dönemin kapısını aralamıştır. Bununla birlikte yaylacılık faaliyetleri ve köy yerleşimleri hususunda da son derece orijinal gözlemlerde bulunmuştur.
Köy Araştırmaları ve Eğitim Yaklaşımı
Alagöz, köy araştırmalarına ve köylülerin coğrafi yapısını incelemeye özel bir önem atfetmiştir. Mezuniyet tezi veya seminer hazırlayan coğrafya öğrencilerine ekseriyetle köy etüdü konuları vermiştir. Onların köyü ve köylüyü yakından tanımasını amaçlamıştır. Kendisi, Türk köylüsünün yüksek bir kültüre sahip olduğunu ve köylerin tükenmez birer kültür kaynağı teşkil ettiğini savunmuştur. Atatürk'ün Ankara'yı devlet merkezi olarak seçmesinin gerisinde yatan esas sebeplerden birinin de devleti köyün ve köylünün tam ortasına yerleştirme arzusu olduğunu belirtmiştir. Gençlerin coğrafi yapıyı kavramasına önayak olmuştur. Öğrencilerine yakın çevre incelemeleri ve köy etütleri hususunda kılavuzluk ederken coğrafi terimler üzerine de bildiriler sunmuştur.
Kurumsal Katkıları ve Uluslararası Faaliyetleri
Akademik çalışmalarının yanı sıra Alagöz, 1941 yılında düzenlenen Birinci Coğrafya Kongresi'nin hazırlıklarında oldukça aktif görevler üstlenmiştir. 1941 yılındaki bu kongrenin hazırlık süreçlerinde, seksiyon çalışmalarında ve bildiri raporlarının düzenlenmesinde aktif rol oynarken, Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri'nin tespit edilmesine yönelik özel bir rapor hazırlayıp sunmuştur. Bununla birlikte Türk Coğrafya Kurumu'nun kurulmasında önce sekreterlik, ardından 1967 ile 1987 yılları arasında başkanlık görevlerini yürütmüştır. Ayrıca şu kurumlarda kurucu veya aktif üye sđfatıyla çalışmıştır:
- Türk Coğrafya Kurumu
- Türkiye Jeoloji Kurumu
- Türkiye Jeomorfologlar Derneği
Ülkemizdeki yer bilimlerine sunduğu katkılar vesilesiyle Türkiye Jeoloji Kurumu tarafından kendisine Altın Çekiç Belgesi takdim edilmiştir. Erzurum Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Enstitüsü ise kendisini şeref üyeliğine layık görmüştır. Akademik başarıları sayesinde Münih Coğrafya Kurumu'nun muhabir üyeliğine ve Paris Coğrafya Kurumu'nun şeref üyeliğine layık görülen Alagöz, Türk-Fransñz, Türk-İngiliz ve Türk-Amerikan kültür derneklerinde aktif faaliyetlerde bulunmuştur. 1950 senesinde UNESCO tarafından Kanada'da düzenlenen McGill Üniversitesi Coğrafya seminerinde grup başkanlığı yapmıştır. Fransa'dan Akademi Ofisyer ve Lejyon d'önör Şovalyesi nişanları almıştır. Katıldığı küresel organizasyonlarda ülkemizi başarıyla temsil etmiştir. Bu doğrultuda, 1938 Amsterdam Kongresi'ne yaylacılık, 1949 Lizbon Kongresi'ne sayfiye yaylacılığı ve Yeni Delhi'deki uluslararası kongreye ise jips karstı konulu bildirilerle katılarak ülkemizin sesini dünyaya duyurmuştur. 1952 senesindeki Washington Coğrafya Kongresi'nde ise Seksiyon Başkanı seçilerek oturumları yönetmiştir. Meslek hayatı boyunca Türk-Fransñz, Türk-İngiliz ve Türk-Amerikan kültür derneklerinde konferanslar vermiştir.
Bilimsel Yapıtları ve Vefatı
Alagöz'ün ilk yayını, 1926 yılında Ord. Prof. Besim Darkot ile beraber kaleme aldığı Cumhuriyet Çocuklarına Coğrafya Dersleri isimli kitaptır. Daha sonra Türkiye genelindeki yaylacılık faaliyetlerini ve karst olaylarını ele alan pek çok eser ile makale neşretmiştir. 1972 senesinde emekliliğe ayrılan değerli bilim insanı, 23 Ağustos 1991 tarihinde 89 yaşındayken vefat etmiştir.