Yirminci yüzyılın en tesirli ahlakçıları ve deneme yazarları arasında gösterilen Romen düşünür Emil Michel Cioran, 8 Nisan 1911 tarihinde Romanya'nın Raşinari kentinde doğdu. Varoluşsal çaresizliği, yabancılaşmayı ve hayatın saçmalığını çarpıcı bir üslupla işleyen filozof, modern insanın melankolisini en derin şekilde tasvir eden isimlerden biri haline geldi. Transilvanya'nın Sakson bölgesindeki bu şehirde, Ortodoks Birliği'nin vekilharcı olan babası Emillian Cioran ile annesi Elvire Cioran'ın oğlu olarak dünyaya gelen yazar, aynı zamanda entelektüel serüvenine oldukça genç yaşta adım attı. Henüz on yedi yaşındayken Bükreş Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'ne kaydolarak zihinsel dünyasını şekillendirecek eğitimine başladı.
Bükreş'ten Berlin'e Uzanan Entelektüel Arayış
Bükreş'teki üniversite yılları, genç Cioran'ın ömür boyu sürecek dostluklar ve fikirsel ortaklıklar kurmasını sağladı. Düşünür, 1928 senesinde Eugene Ionesco ve Mircea Eliade ile tanışma fırsatı buldu. Bu parlak zihinler, Romen entelektüel Petre Ţuţea ile birlikte, faşizim yanlısı varoluşçu fikirlerin savunucusu Nae Ionescu'nun etrafında toplandılar. Cioran, hocasının izinden giderek onun takipçilerinden biri oldu.
Fikir dünyasını inşa ederken pek çok önemli filozoftan ilham aldı. Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer ve bilhassa Friedrich Nietzsche'nin sarsıcı görüşleri, genç düşünürün zihninde felsefeye yön veren derin izler bıraktı ve onun ileriki yıllardaki eserlerinin zeminini hazırladı. Cioran, 1932'den itibaren dergilerde düzenli yazılar yazdı. Alman Yaşam Felsefesi akımının rüzgarını arkasına alan bu erken dönem yazıları, aklın yaşam üzerindeki egemenliğini sert bir biçimde eleştiriyordu.
Akademik yılları boyunca sadece klasik felsefeyle yetinmedi. Georg Simmel, Ludwig Klages ve Martin Heidegger gibi modern Alman düşünürleri derinlemesine inceledi. Ayrıca yaşamın bütünyeyle tesadülerden ibaret olduğunu öne süren Rus felsefeci Lev Shestov'un teorilerinden etkilendi. Lisans derecesini ise ünlü düşünür Henri Bergson üzerine hazırladığı tezle almayı başardı.
1933 yılında kazandığı Humboldt Kurumu bursu, Cioran'ın Berlin'de felsefe eğitimi almasının kapılarını araladı. Almanya'da bulunduğu bu çalkantılı dönemde, ülkenin yükselen ve kitlesel bir güce dönüşen Nazi rejimine karşı hissettiği yakınlık ve sempati, onun bazı tartışmalı yazılar kaleme almasına yol açtı. Öyle ki, Berlin'den yazdığı bir köşe yazısında Adolf Hitler'e duyduğu hayranlığı açıkça itiraf etti. Romanya'ya döndüğünde de İkinci Dünya Savaşı'nın ilk dönemlerinde aşırı sağcı Demir Perde hareketine ilgi gösterdi. Hareketin hiçbir zaman aktif bir üyesi olmasa da onun ideolojisine sıcak bakan bir sempatizan olarak kaldı.
Paris Yılları ve Karamsarlığın Zirvesi
Cioran, felsefi olgunluğunu taçlandıran ilk büyük eseri Ümitsizliğin Doruklarında'yı 1934 yılında yayımladı. Bu kitap, yazarın kendi ifadesiyle, gelecekte Rumence ve Fransızca olarak kaleme alacağı tüm felsefi mirasının özünü barındırıyordu. İlk kitabının basılmasıyla beraber, hayatın trajik boyutlarını kavramaktan uzak gördüğü Bergsoncu felsefeden tamamen bağını kopardı. 1937 yılına gelindiğinde ise büyük tartışmalar yaratan sansasyonel eseri Gözyaşları ve Azizler Üzerine okurlarla buluştu.
Aynı yıl Bükreş Fransız Enstitüsü'nden aldığı eğitim bursu, Cioran'ın hayatında yeni bir dönüm noktası oldu. Bu burs vasıtasıyla Fransa'nın başkenti Paris'e giden düşünür, ömrünün sonuna kadar yaşayacağı bu şehre kalıcı olarak yerleşti. Yazın hayatındaki başarısı ona genç yazarlara takdim edilen prestijli Kraliyet Akademisi Ödülü'nü kazandırdı. Sonraki yıllarda da edebiyat dünyasındaki saygınlığı artmaya devam etti. Nitekim kendisine 1957 yılında Sainte-Beuve Deneme Ödülü, 1977 yılında ise Niemier Ödülü layık görüldü. Ne var ki, her iki saygın ödülü de ödün vermediği kişisel duruşu sebebiyle geri çevirdi.
Paris'teki mütevazı ve inzivaya çekilmiş yaşamı boyunca yabancılaşma, hiçlik ve insan varoluşunun anlamsızlığı üzerine odaklanan düşünür, kaleme aldığı vurucu aforizmalarla felsefe çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Pesimist yaklaşımıyla tanınan düşünürün bu özgün duruşu, dönemin varoluşçu yazarları Albert Camus ve Jean-Paul Sartre üzerinde derin izler bıraktı. Cioran'a göre hayat; anlamsızlık, derin bir can sıkıntısı, çaresizlik ve var olmanın getirdiği büyük sakıncalardan ibaretti. Koç burcunun tüm inatçılığı ve kararlılığıyla bu karanlık temaları işleyen yazar, ömrünün son döneminde amansız Alzheimer hastalığı ile mücadele etti. 20 Haziran 1995'te Paris'te 84 yaşında hayata gözlerini yuman büyük filozof, Montparnasse Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına çekildi.
Cioran'ın Edebi ve Felsefi Mirası
Cioran'ın Türkçe okuruyla buluşan pek çok kıymetli eseri bulunmaktadır. Bu eserler, onun varoluşsal sancılarını ve aforizmalarını Türkçeye kazandıran yetkin çevirmenler vasıtasıyla geniş kitlelere ulaşmıştır.
Türkçede yayımlanan başlıca Cioran eserleri şunlardır:
- Haldun Bayrı'nın Fransızca aslından dilimize kazandırdığı ve ilk kez 1993'te yayımlanan Burukluk.
- Çürümenin estetiğini ve insan doğasının zayıflıklarını ele alan çarpıcı yapıtı Çürümenin Kitabı.
- İnsanın var olma mücadelesini ve tarihsel süreçteki konumunu sorgulayan Varolma Eğilimi.
- Tarihin gidişatını ve ütopik kurguları masaya yatırdığı ufuk açıcı eseri Tarih ve Ütopya.
- İnsanoğlunun zaman içindeki trajik kayıplarını ve düşüşünü betimleyen Zamanda Düşüş.
- Doğmuş olmanın kendisini en büyük yanılgı ve ceza olarak gören felsefi eseri Doğmuş Olmanın Sakıncası.
Cioran'ın felsefi evreni, dogmaların ötesinde bir şüphecilik barındırır. Ona göre insan, inançları ve saplantıları olmaksızın yaşayamayan, kendi zihin açıklığının çölünde bile fanatik kalabilen dogmatik bir varlıktır.