Avusturya-Macaristan İmparatorluğu döneminin yetiştirdiği, yirminci yüzyıl başlarının en saygın heykeltıraşlarından Anton Hanak, 22 Mart 1875 tarihinde Brunn kentinde dünyaya geldi. Rodin sanatından aldığı güçlü ilhamı dışavurumcu ve anıtsal biçimlerle harmanlayan usta sanatçı, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi mezunudur. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde Ankara'da inşa edilen meşhur Güven Anıtı'nın ön yüzündeki heybetli heykelleri yaparak Türk heykeltıraşlık tarihine de silinmez bir iz bıraktı.
Avusturya'dan Avrupa'ya Uzanan Sanat Yolculuğu
Sanat eğitimine erken yaşlarda başlayan Anton Hanak, 1889 ile 1893 yılları arasında mesleki sanat okulunda ahşap yontuculuğu ve mobilya tasarımı üzerine kapsamlı dersler aldı. Heykel sanatına duyduğu tutkunun peşinden giderek 1898 yılında Viyana Güzel Sanatlar Akademisi çatısı altında Prof. Dr. Edmund Hellmer'in atölyesinde çalışmaya başladı. Buradaki nitelikli eğitimini 1904 yılında tamamlayarak mezun olan genç yetenek, mesleki deneyim kazanmak amacıyla yaklaşık beş yıl boyunca Almanya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Macaristan gibi ülkelerde bulundu. Heykeltıraşlık onun en büyük tutkusuydu.
İlk kişisel sergisini 1905 yılında açtı. Bu önemli etkinlik Wiener Secession bünyesinde gerçekleştirildi. Dönemin en prestijli sanatsal topluluklarından olan ve Art Nouveau akımını temsil eden bu oluşuma bir yıl sonra resmi üye olarak katıldı. Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanarak 1908'de Viyana Uygulamalı Sanat Okulu'nda öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. Bu saygın görevi 1913 yılına kadar sürdürdü. Ardından anıtsal heykelcilik alanında yeni bir kürsü devraldı.
Birinci Dünya Savaşı öncesindeki verimli dönemde ünlü mimar Josef Hoffman ve dahi ressam Gustav Klimt gibi isimlerle ortak projelere imza attı. Avrupa genelinde düzenlediği sergilerle büyük beğeni topladı. 1914 yılında Köln kentinde 'Yaratıcı ve Biçim Değiştirme' ismini verdiği görkemli yapıtlarını sergiledi. Büyük savaşın ardından yönünü toplumsal projelere çevirerek Avusturya Sosyal Demokrat Partisi tarafından desteklenen kamusal binalar ve Viyana Belediyesi projeleri için etkileyici eserler üretti. 1923-1924 döneminde yaşadığı bazı kişisel anlaşmazlıklar nedeniyle resmi görevlerinden ayrılsa da üretkenliğinden hiçbir şey kaybetmedi.
Ankara'da Yükselen Cumhuriyet'in Güven Anıtı
Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister ile yakın bir dostluk kuran Anton Hanak, 1925 yılında Katolik Hıristiyan Sanat Topluluğu'nun düzenlediği sergide yer aldı. İkili, 1926 yılında Viyana Sanatçılar Evi projesinde de güçlerini birleştirdi. Sanatçı bu süreçte modern heykel sanatının öncülerinden sayılan Fritz Wotruba'yı yetiştirerek geleceğe önemli bir miras devretti. 1932'de Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'nde tekrar heykeltıraşlık kürsüsünün yönetimini üstlendi. Aynı yıl, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin başkentinde yükselecek olan Güven Anıtı projesine dahil oldu.
Yeni kurulan devletin modern çehresini şekillendirmek isteyen Clemens Holzmeister, Ankara'da Güvenpark sınırları içerisinde inşa edilecek anıt için dostu Anton Hanak'ı önerdi. Bu teklif İçişleri Bakanlığı tarafından onaylandı. Sanatçı hemen Ankara'ya giderek çalışmalara başladı. Sanatçı, kaidesi 37 metre, orta bloğu 8 metre ve bronz figürleri 6 metre yüksekliğe ulaşan bu devasa anıtın ön yüzündeki iki dev heykelin yapımını tamamladı. Avusturya'daki Viyana Erdberg dökümhanesinde şekillendirilen bronz figürlerin yanı sıra, anıtın kaidesindeki rölyefler Mamak taşı kullanılarak Türkiye'de yontuldu. Bu yerel taş işçiliği sürecinde Franz Wirt, Triberer ve diğer yetenekli öğrenciler yerli ustalarla birlikte omuz omuza çalıştı.
Nazilerin Gölgesinde Kalan Son Yıllar ve Mirası
Kariyeri boyunca en büyük hayallerinden biri müzisyenlerin heykellerini yontmak olan Anton Hanak, bu hedefine ulaşmaya çalışırken trajik engellerle karşılaştı. Üzerinde 1926 yılından beri titizlikle çalıştığı Gustav Mahler anıtı, bestecinin Yahudi kökenli olmasından ötürü yükselişe geçen Nazilerin hedefi haline geldi. Nazi gruplarından aldığı ölümcül tehditler yüzünden derin bir sinir krizi geçiren heykeltıraş, altı hafta boyunca hastanede tedavi görmek zorunda kaldı. Sağlık sorunları ve yoğun baskılar neticesinde 1933 yılında hem Mahler anıtını hem de 1927'den beri tasarladığı Wilhelm Richard Wagner anıtını tamamen durdurdu.
Ankara ve Viyana arasında mekik dokuduğu yorucu çalışma döneminde yıpranan sanatçı, 7 Ocak 1934 tarihinde Viyana'da geçirdiği ani bir kalp krizi sonucunda 59 yaşında hayata gözlerini yumdu. Holzmeister yarım kalan eseri tamamlamak istedi. Bu amaçla hemen harekete geçti. Usta sanatçının bıraktığı orijinal taslak modeller doğrultusunda anıtın ön yüzündeki çalışmalar başarılı öğrencileri tarafından titizlikle tamamlandı.
Projeyi devralan ve heykellerin ön yüzünü başarıyla şekillendiren o yetenekli öğrenciler şu isimlerden oluşmaktaydı:
- Franz Xaver Wirth
- Adolf Treberer
- Max Rieder
- Hermann Treberer
- Ronald Bohhr
Eserin arka yüzünde yer alan görkemli kompozisyon ise Avusturyalı diğer ünlü heykeltıraş Josef Thorak tarafından yontularak 1935 yılında nihayete erdirildi. Tamamlanan bu anıtsal şaheserin üzerine yerleştirilen metal plakada, projenin Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Şükrü Kaya ve Nevzat Tandoğan'ın görev dönemlerinde, Türk polis ve jandarmasına duyulan sevginin bir nişanesi olarak vilayetlerin katkılarıyla yapıldığı yazılmıştır.