Antoine Lavoisier Kimdir?

Hayatı

Antoine-Laurent de Lavoisier, 26 Ağustos 1743'te Paris'te doğdu ve 8 Mayıs 1794'te Paris'te idam edildi. Kimya ve biyoloji tarihinde büyük etkisi olan, 18. yüzyıl kimya devriminin merkezindeki Fransız soylu ve kimyagerdir. Parisli zengin bir ailenin çocuğuydu; küçük yaşta annesini kaybetti, babasının ilgisiyle büyüdü ve başlangıçta hukuka yöneldi. Deneysel bilime duyduğu merak kısa sürede tutkuya dönüştü. Yirmi bir yaşında Paris sokaklarının aydınlatılması projesi yarışmasında birinci olarak Fransız Bilim Akademisi'nden altın madalya aldı; 25 yaşında akademiye üye seçildi.

Kamusal Görevleri

Hükûmetin özel bir komisyonunda görev alarak metrik sistemin oluşturulması, Fransa'nın jeolojik haritasının çıkarılması ve tarımda verimin artırılması gibi uygulamalı bilim çalışmalarını düzenledi. Ülkenin savunma ihtiyacı nedeniyle barut üretiminden sorumlu oldu. Ayrıca bozuk vergi sistemini düzeltme işine girdi; bu iş ileride ölümüne yol açtı. Bunlara rağmen özel laboratuvarında deneylerini sürdürdü. Eşi, deney şekillerini çizerek, yabancı dillerden çeviri yaparak ve yayınlarını hazırlayarak ona destek oldu.

Yanma Kuramı

Araştırmalarına başladığında kimyada dört element öğretisinin yanı sıra yanmayı flogiston denen gizemli bir maddenin çıkışı olarak açıklayan kuram geçerliydi. Lavoisier 1770'lerin başında yanma ile ilgilenmeye başladı; kapalı kapta fosfor yakınca ağırlığın değişmediğini, kap açıldığında hava girmesiyle arttığını saptadı. Birkaç yıl sonra Paris'te Priestley ile buluşunca onun cıva oksit deneylerinde bulduğu "yetkin gaz"ın özelliklerini öğrendi; bu gaza sonradan "oksijen" adını verdi. Cıva oksit deneyleriyle ağırlık kaybının oksijenle birleşmeye bağlı olduğunu gösterdi. Cavendish'in suyun iki gazın birleşmesiyle oluştuğunu gösteren sonuçları flogiston kuramını yıktı.

Kütlenin Korunumu ve Eserleri

Lavoisier'in asıl amacı yeni ve işleyen bir sistem kurmaktı; 1789'da yayımladığı Traité Élémentaire de Chimie, kimya alanında Newton'un Principia'sı kadar önemli sayılır. Ölçmedeki olağanüstü duyarlılığı, "kütlenin korunumu yasası" olarak bilinen ilkeyi ortaya koymasını sağladı. Kimya dilinin mantıksal düzeni ve kuramsal açıklamaları da ona dayanır.

Yargılanması ve İdamı

1794'te Devrim Mahkemesi önüne çıkarıldı; aristokrasiyle ilişkisi ve vergi toplamada yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandı. Dostlarının başvurusuna yargıç Jean-Baptiste Coffinhal, Cumhuriyet'in bilginlere ihtiyacı olmadığını söyleyerek karşılık verdi. Lavoisier 51 yaşında giyotinle idam edildi. Ölümünden yaklaşık bir buçuk yıl sonra hükûmet tarafından temize çıkarıldı; bir yüzyıl sonra Paris'te heykeli dikildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Antoine Lavoisier maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.