Doğu kültürünün kapılarını Batı dünyasına açan Fransız şarkiyatçı ve arkeolog Antoine Galland, İslam dünyasının edebi şaheseri Binbir Gece Masalları'nı Avrupa dillerine ilk çeviren ünlü isimdir. Koç burcu olan Galland, 6 Nisan 1646 tarihinde Fransa'nın Picardy bölgesindeki Rollot'ta, yoksul bir ailenin yedinci çocuğu olarak doğmuştur. Dört yaşındayken babasını kaybetmiştir. On üç yaşında geçimini sağlamak için çırak olarak çalışmak zorunda kalan genç Galland, yaşadığı tüm zorluklara rağmen akademik gelişimini kararlılıkla sürdürmüştür. Noyon Kolejinde Latince, Yunanca ve İbranice öğrenerek dil yeteneğini ortaya koymuştur. Ardından 1661 yılında Paris'e gitmiş ve Plessis Kolejine kaydolmuştur. Sorbonne Üniversitesinde Arapça ve Farsça gibi Doğu dillerini öğrenirken, İbranice bilgisini de derinleştirmiştir.
İstanbul Serüveni ve Doğu Yollarındaki Geziler
Antoine Galland, Doğu kültürüne duyduğu büyük ilgiyle 1670 yılında Fransızların İstanbul'da faaliyete geçirdiği “Ecole des Jeunes de langue” adlı dil okulunda bulunmuştur. Bu dönemde Fransız Elçisi Charles Marie François Noitel'in yanında kâtip olarak görev yapmış ve Türkçe dünyasıyla tanışmıştır. Topkapı Sarayı'nda gerçekleşen bir buluşma ise onun kariyerdönüm noktası olmuştur. Padişahın müzik orkestrasındaki Polonya asıllı Ali Ufkî Bey ile yolları kesişmiştir. On dil bilen bu yetenekli sanatçının, Galland'a Türkçe eğitimi verdiği düşünülmektedir. 1673'te Suriye'ye düzenlediği gezilerde bölgedeki tarihi anıtları incelemiş ve Fransız Doğu Hindistan Şirketi'nin bölgedeki diplomatik işlerine destek olmuştur.
Başarılı araştırmacı, 1675 yılında Fransa'ya döndüğünde büyük ilgi uyandıran seyahat notlarını kitaplaştırmıştır. Fransa'da bir süre diplomatik vazifeler yürüttükten sonra, 1677'de üç önemli koleksiyoncu adına tarihi kalıntılar toplamak üzere tekrar Türkiye'de bir yıl kalmıştır. 1679'da Fransız Doğu Hindistan Şirketi görevlisi olarak seyahatlerine devam eden Galland, ünlü devlet adamı Jean Baptiste Colbert ve ardından Marquis de Lovius'un yardımlarıyla koruma altına alınmıştır. “Kralın antikacısı” sıfatıyla Anadolu ve Mısır coğrafyasında tam dokuz yıl süren arkeolojik keşifler yapmıştır. Bu seyahat dönemini tamamlayıp 1688 yılında ülkesine geri dönen Galland, ünlü yayıncı Melchisedech Thévenot ile iş birlişi yapmıştır.
Akademik Yükseliş ve Edebi Keşifler
Seyahatlerinin ardından bilimsel araştırmalarına hız veren Galland, şarkiyatçı Barthélemy d'Herbelot'un çalışma arkadaşı olmuştur. İslam dünyasının ilk büyük ansiklopedisi sayılan Bibliothèque orientale adlı eserin basım sürecinde aktif rol oynamıştır. Dostu d'Herbelot 1695 yılında vefat edince, yarım kalan devasa eseri 1697 yılında tamamlayarak yayıma hazırlamış ve kitaba önemli bir önsöz eklemiştir. Akademik başarılarının zirvesi olarak 1709 yılında College de France'ta doěubilim profesörlüğüne getirilmiştir. İmza attığı çeviri ve seyahat yazılarıyla Avrupa'da doěubilim algısını tamamen değiştirmiştir. Galland, 17 Şubat 1715 tarihinde Fransa'nın başkenti Paris'te 69 yaşında hayata veda etmiştir.
Doğu Kültüründen Süzülen Yapıtlar ve Mirası
Kariyeri boyunca elde ettiği bilgileri ve belgeleri Avrupa'ya taşıyan Galland, müzeleri ve kütüphaneleri özel elyazmaları, madalyalar ve antik sikkelerle donatmıştır. Bu eserlerin en kıymetlilerinden biri, bugün Paris'teki Bibliotheque Nationale bünyesinde saklanan ve Uygur harfleriyle yazılmış özgün bir Mi'racnâme'dir. Ayrıca basılmamış çalışmaları arasında detaylı bir meskukât sözlüğü ile Naîma Tarihi'nin Fransızca tercümesi gibi büyük ölçekli projeler de yer almaktadır. Şarkiyatçının geride bıraktığı kültür hazinesi, dünya genelinde araştırmacılara ışık tutmaya devam etmektedir.
Galland'ın imzasını taşıyan en önemli yayımlanmış ve basılmamış eserleri şunlardır:
- Les mille et une nuits: Suriye kökenli elyazmaları ve sözlü masalları harmanlayarak hazırladığı 12 ciltlik doğu masalları çeviri serisidir.
- Les paroles remarquables, les bons mots et les maximes des orientaux: Türk, Arap ve Acem kültürlerinden derlenen nükte ve vecizeleri içerir.
- Journal d'Antoine Galland: İstanbul elçiliği döneminde tutulan ve Osmanlı yaşamına ilişkin kıymetli gözlemleri içeren günlükleridir.
- Les contes et fables de Bidpai et de Lokman: Beydeba ve Lokman Hekim'in ünlü masallarının Fransızca edebi yayınıdır.
- Relation de la mort du sultan osman: Sultan Genç Osman'ın tahttan indirilişi ve vefatını konu edinen Türkçe kaynaklı çevirisidir.
- De l'origine et des progres du Cafe: Doğu coğrafyasında kahvenin nasıl ortaya çıktığını ve yayıldığını anlatan ilginç bir eserdir.