Avusturya'nın Tirol bölgesindeki Fulpmes kentinde 27 Mart 1886 tarihinde dünyaya gelen Clemens Holzmeister, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti Ankara'yı anıtsal ve modern yapılarıyla şekillendiren dünyaca ünlü bir mimar ve tasarımcıdır. Babası Johann Holzmeister, Brezilya'dan aileye kalan kahve ticaretiyle uğraşıyordu. Böyle bir aile ortamında büyüyen sanatçı, iki dünya savaşı arasında tasarladığı eserlerle adını duyurdu. Ankara'da yükselen Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) binasının mimarı olarak tanınan Holzmeister, disintegration olmadan pek çok ülkede 700'e yakın projeyi hayata geçirmiştir.
Avrupa'da Akademik Kariyer ve İlk Tasarımlar
Mimarlık eğitimini 1906-1913 yılları arasında Viyana Teknik Üniversitesi'nde aldı. Roma Dönemi'nden itibaren kilise mimarisini inceleyen teziyle 1919 yılında doktor unvanını elde etti. Ardından Innsbruck'taki Devlet Yapı Sanat Okulu'nda öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. Burada ilk kilise tasarımlarını gerçeğe dönüştürdü. Ayrıca Unterberger'de ideal tasarımlar üzerine bir sergi açarak dikkat çekti. Sanatçının Avusturya genelinde tanınmasını sağlayan en önemli çalışması ise Viyana Krematoryumu oldu.
Bu başarılı çalışmanın ardından Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'nde öğretim üyesi olarak göreve başladı. Burada 1933-1937 yılları arasında rektörlük yaptı. Salzburg Festspielhaus'un kapsamlı yenileme ve genişletme projelerini de bu dönemde yönetti. Sanatçı, Viyana'daki akademik çalışmalarının yanı sıra ayrıca 1928-1933 yılları arasında Düsseldorf Güzel Sanatlar Akademisi'nde de dersler vererek akademik etki alanını genişletti. Almanya'da bulunduğu süreçte, dönemin en etkileyici çalışmalarından biri sayılan Schlageter Anıtı'nı inşa etti. Ancak bu anıt daha sonra Adolf Hitler rejimi tarafından yıktırılmıştır. Sanatçı, Almanya ve Avusturya'da çok sayıda okul, dinlenme evi ve dini yapıyı başarıyla tamamladı.
Cumhuriyet Türkiyesi'nin Resmi Başmimarı
Hitler rejiminin baskıları sebebiyle 1933 yılında Düsseldorf'taki görevinden ayrılmak zorunda kaldı. Avusturya'nın 1938 yılında işgal edilmesi üzerine de ülkesine dönmeyerek Türkiye'de yaşamayı tercih etti. İstanbul'a yerleşen mimar, 1940-1949 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Mimarlık Fakültesi'nde profesör olarak dersler verdi. Türkiye'deki varlığı aslında çok daha eskilere dayanıyordu. Sanatçı, 1927-1938 yılları arasında Viyana'daki ofisinde Ankara için çok sayıda proje hazırlamıştı.
Genç cumhuriyetin gücünü simgeleyen anıtsal klasisizm ile modern mimariyi harmanlayan bir tarz benimsedi. Böylece yeni başkentin en önemli kamu binalarına imza atarak dönemin en güçlü mimarı haline geldi. Usta tasarımcı, aynı zamanda Avusturyalı ünlü aktris Judith Holzmeister'ın da babasıdır. Ankara'da tasarladığı başlıca kamu yapıları şunlardır:
- Milli Savunma Bakanlığı Binası (1927-1930)
- Milli Eğitim Bakanlığı Binası (1929-1934)
- Güven Anıtı (1931-1936, ön yüz heykellerini Anton Hanak ile birlikte tasarlamıştır)
- Çankaya Cumhurbaşkanlığı Köşkü (Pembe Köşk) (1931-1932, Anton Hanak ve Josef Thorak eşliğinde)
- Ulus Merkez Bankası Binası (1931-1933)
- İçişleri Bakanlığı Binası (1932-1934)
- Genelkurmay Başkanlığı Binası (1930)
- Ankara Harp Okulu Binası (1930-1935)
- Ankara Orduevi Binası (1930-1935)
- Avusturya Büyükelçiliği Binası (1936)
Meclis Binası Yarışması ve Son Dönem Çalışmaları
Clemens Holzmeister'ın Türkiye'deki en büyük eseri, uluslararası mimari proje yarışmasında birincilik ödülü kazandığı yeni meclis binasıdır. Atatürk'ün de onayını alan bu devasa projenin yapım sürecini başarıyla yönetti. Atatürk'ün vefatının ardından düzenlenen Anıtkabir yarışmasına da katılmıştır. Ancak Türk mimarların da dahil edilmesi yönündeki talepler üzerine ödül Emin Onat ve Orhan Arda'ya verildi. Türkiye'de kaldığı yıllarda Güney Amerika'ya da açılan mimar, Brezilya'da Belo Horizonte Katedrali'ni tasarladı. Ayrıca Rio de Janeiro'da bulunan Prafektur binasının da bu süreçte çizimini gerçekleştirdi.
1947 yılına kadar İstanbul'da, ardından da Ankara'da ikamet eden Holzmeister, 1954 yılında Viyana'ya geri döndü. Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ndeki görevine yeniden getirilerek 1954-1957 yılları arasında tekrar rektörlük yaptı. Salzburg Festspielhaus'un yarım kalan yenileme çalışmalarını da bu dönemde tamamladı. Hayatının son döneminde, 1978 yılında Ankara'yı son kez ziyaret etti. Burada, tasarımı kendisine ait olan ve 1963 yılında tamamlanan TBMM binasının genişletilmesi çalışmalarına katıldı. Avusturya Devlet Mimarlık Büyük Ödülü gibi sayısız prestijli ödülün sahibi olan usta mimar, 12 Haziran 1983'te vefat etti. Salzburg yakınlarındaki Hallein kentinde hayata gözlerini yumduğunda 97 yaşındaydı.